Bác Hà giải đáp: Chữa đau lưng bằng ngải cứu có hiệu quả lâu dài không

Bác Hà gặp rất nhiều trường hợp chị em đến khám trong trạng thái “lưng đau âm ỉ cả ngày”, có người chỉ cần cúi xuống buộc dây giày cũng nhói, có người thì sáng ngủ dậy lưng cứng như khúc gỗ, xoay người khó. Khi nghe chị em hỏi “chữa đau lưng bằng ngải cứu có hiệu quả lâu dài không?”, Bác Hà hiểu đây không chỉ là câu hỏi về một loại lá – mà là nỗi lo về một cơn đau cứ tái đi tái lại, làm mình mệt mỏi và bất an.

Với góc nhìn Đông y, Bác Hà nói thật: ngải cứu có thể hỗ trợ giảm đau tốt, nhưng để “lâu dài” thì phải đúng người – đúng cách – và quan trọng nhất là phải xử lý được gốc bệnh. Nếu chỉ đắp ngải cứu khi đau rồi thôi, chị em sẽ dễ rơi vào vòng lặp “đỡ đó rồi lại đau”.

Vì sao đau lưng dễ kéo dài? (Lý giải nguyên nhân theo Đông y)

Trong Đông y, đau lưng thường quy về chứng “yêu thống”. Bác Hà luôn nhắc chị em một điều nền tảng: “Thận chủ cốt tủy, chủ lưng gối”. Nghĩa là vùng thắt lưng khỏe hay yếu, bền hay “dễ đau”, liên quan rất chặt tới Thận khí và sự nuôi dưỡng của khí huyết đến gân xương.

Tuy vậy, đau lưng không chỉ có một nguyên nhân. Bác Hà hay phân tích theo các “mấu chốt” sau:

• Phong – hàn – thấp xâm nhập: Chị em hay đau tăng khi trời lạnh, ngồi điều hòa lâu, dầm mưa, tắm muộn. Cảm giác đau thường nặng, co cứng, sợ lạnh, chườm ấm thì dễ chịu.
• Khí huyết ứ trệ: Đau kiểu nhói, châm chích, có điểm đau “cố định”, bấm vào rất tức. Thường gặp ở người lao động nặng, ngồi sai tư thế lâu năm, hoặc sau chấn thương.
• Can Thận hư (gốc hư): Đau âm ỉ kéo dài, mỏi gối, chân yếu, dễ mệt, ngủ kém; có thể kèm tiểu đêm, lạnh tay chân. Đây là nhóm Bác Hà thấy dễ tái phát nhất nếu chỉ xử lý bên ngoài.
• Huyết hư – khí hư ở chị em: Sau sinh, sau kỳ kinh ra nhiều, ăn ngủ kém, stress kéo dài… khí huyết suy thì “không nuôi được cân cốt”, lưng sẽ mỏi và dễ đau.

Chị em thấy không, chỉ riêng “đau lưng” thôi mà gốc bệnh đã rất khác nhau. Vì vậy Bác Hà luôn nhấn mạnh: hiệu quả lâu dài không nằm ở một mẹo, mà nằm ở việc mình có chọn đúng hướng điều chỉnh theo thể bệnh hay không.

Các biểu hiện thường gặp của đau lưng (và dấu hiệu cần đi khám sớm)

Những biểu hiện Bác Hà gặp nhiều ở chị em gồm:

• Đau vùng thắt lưng, đau lan mông – đùi, nhất là khi đứng lâu, ngồi lâu, cúi người.
• Cứng lưng buổi sáng, vận động một lúc mới “mềm ra”.
• Đau tăng khi lạnh, khi mưa, khi ăn uống thất thường, cơ thể mệt.
• Đi kèm mỏi gối, tê bì chân, mất ngủ, mệt mỏi, lạnh bụng dưới.
• Với một số chị em: đau lưng rõ quanh kỳ kinh, kèm bụng dưới lạnh, kinh sẫm màu, vón cục.

Bác Hà cũng muốn chị em lưu ý các dấu hiệu “đỏ” sau – không nên tự xử lý ở nhà quá lâu:

• Đau lan xuống chân kèm tê bì nhiều, yếu chân, đi lại khó.
• Bí tiểu, tiểu không tự chủ, tê vùng yên ngựa.
• Đau sau té ngã/chấn thương mạnh, đau tăng nhanh, sốt, sụt cân không rõ lý do.

Những trường hợp này cần thăm khám sớm để loại trừ các vấn đề nặng. Bác Hà luôn đứng về phía an toàn của chị em.

Ngải cứu chữa đau lưng: tác dụng thật sự là gì, có “lâu dài” không?

Ngải cứu (ngải diệp) trong Đông y có tính ấm, mùi thơm, đi vào đường kinh giúp ôn kinh tán hàn, trừ thấp, thông kinh lạc, giảm đau. Vì vậy, ngải cứu thường hợp với nhóm đau lưng do lạnh – thấp – co cứng hoặc dương khí suy.

Bác Hà nhận định rất rõ như thế này:

• Nếu chị em đau lưng do hàn thấp, co cơ, sai tư thế, mỏi cơ → dùng ngải cứu đúng cách có thể giúp giảm đau tốt và giảm tái phát.
• Nếu chị em đau lưng do Can Thận hư, khí huyết hư → ngải cứu chỉ là “một phần” hỗ trợ làm ấm – thông, còn muốn bền phải bồi bổ và phục hồi từ gốc.
• Nếu chị em đau lưng do ứ trệ nặng, thoái hóa nặng, thoát vị gây chèn ép → ngải cứu có thể giúp dễ chịu tạm thời, nhưng khó gọi là điều trị lâu dài nếu không có phác đồ toàn diện.

Vì thế câu trả lời của Bác Hà là: có thể bền – nhưng chỉ bền khi chị em dùng ngải cứu đúng thể bệnh và đồng thời sửa gốc (thói quen + khí huyết + Can Thận).

Cách cải thiện: dùng ngải cứu đúng để hỗ trợ giảm đau lưng

Dưới đây là các cách Bác Hà hay hướng dẫn để chị em áp dụng tại nhà (đơn giản nhưng phải làm đúng):

Chườm ngải cứu rang muối (hợp đau do lạnh, co cứng)

• Dùng 1 nắm ngải cứu tươi (hoặc khô), rang nóng cùng 1 bát muối hạt.
• Cho vào túi vải dày, chườm vùng thắt lưng 10–15 phút.
• Ngày 1–2 lần, nhất là buổi tối trước ngủ.

Bác Hà nhắc chị em: chườm ấm là “mở đường” cho khí huyết lưu thông, nhưng không được chườm quá nóng vì dễ bỏng rát da.

Xông ấm vùng lưng (khi cơ thể lạnh, đau kèm nặng – tức)

• Nấu ngải cứu với gừng/ lá lốt (nếu có), xông hơi vừa phải 7–10 phút.
• Sau xông lau khô, giữ ấm lưng, tránh gió lùa.

Cứu ngải, bấm huyệt (nên có người có chuyên môn)

Cứu ngải là kỹ thuật rất hay trong Đông y để “bổ dương – tán hàn – thông lạc”. Tuy nhiên Bác Hà nói thật: tự cứu không đúng dễ bỏng và làm viêm da. Nếu chị em muốn đi đường này, hãy làm ở cơ sở có người hiểu huyệt đạo và hiểu thể bệnh.

Cách cải thiện lâu dài theo Đông y: muốn hết tái phát phải “đi từ gốc”

Muốn bền, Bác Hà thường nhìn theo 4 trụ cột:

• Thông kinh lạc: xoa bóp – bấm huyệt – châm cứu để giải co cứng, khai thông khí huyết vùng thắt lưng.
• Ôn dương, tán hàn, trừ thấp: ngải cứu chỉ là một phần; chị em cần giữ ấm, tránh tắm muộn, hạn chế ngồi điều hòa trực tiếp vào lưng.
• Bổ Can Thận, dưỡng gân xương: đây là “gốc” của đau lưng mạn tính. Bác Hà hay gặp chị em làm việc nhiều, ngủ ít, ăn thất thường, lo nghĩ nhiều… Thận khí suy lúc nào không hay, đến khi đau lưng mới giật mình.
• Sửa tư thế – dưỡng sinh: ngồi đúng, đứng đúng, vận động đúng chính là thuốc lâu dài. Chị em có thể tham khảo thêm bài về tư thế ngồi dưỡng sinh theo Đông y tại đây: Dáng ngồi dưỡng sinh giúp giảm đau lưng và khai thông khí huyết.

Với chị em sau sinh bị đau lưng, Bác Hà càng lưu ý việc phục hồi khí huyết và chăm lưng đúng cách, vì đây là nhóm dễ bị “đau kéo dài” nếu lao lực, bế con sai tư thế. Chị em có thể đọc thêm chia sẻ chi tiết: Đau lưng sau sinh – Nỗi ám ảnh của chị em và chia sẻ từ Bác Hà.

Lưu ý dành cho chị em khi dùng ngải cứu chữa đau lưng

Bác Hà rất mừng khi chị em biết tìm đến thảo dược, nhưng Bác Hà cũng muốn chị em dùng cho an toàn và đúng cơ địa:

• Không lạm dụng khi cơ thể “nóng trong”: hay nhiệt miệng, táo bón, dễ nổi mụn, bốc hỏa… vì ngải cứu tính ấm, dùng sai có thể làm khó chịu thêm.
• Thận trọng khi đang mang thai: không tự ý xông – cứu – chườm mạnh vùng bụng/lưng. Nếu đang thai kỳ mà đau lưng, nên được tư vấn riêng.
• Da nhạy cảm: chườm phải có lớp vải, thử nhiệt trước; không đắp trực tiếp ngải nóng lên da.
• Đau lưng kèm tê lan chân: không chỉ chườm ngải cứu rồi cố chịu. Bác Hà khuyên nên khám để xác định có chèn ép thần kinh hay không.
• Muốn bền phải có “kỷ luật”: ngủ đủ, giữ ấm, vận động nhẹ, tránh ngồi lâu. Bác Hà hay nói vui với chị em: “Một nắm ngải cứu không thể thắng nổi 8 tiếng ngồi gù mỗi ngày”.

Nếu chị em muốn được nhìn đúng thể bệnh (hàn thấp hay thận hư, ứ trệ hay khí huyết suy) để chọn hướng điều chỉnh phù hợp, chị em có thể tham khảo kênh thăm khám – tư vấn tại: bacsidothanhha.com/kham-dieu-tri. Bác Hà luôn ưu tiên cách làm an toàn, cá nhân hóa theo cơ địa, để chị em không phải “thử mẹo” mãi rồi vẫn đau.

Chốt lại, Bác Hà trả lời câu hỏi của chị em như thế này: ngải cứu có hiệu quả hỗ trợ giảm đau lưng và có thể giúp ổn định lâu dài nếu dùng đúng thể bệnh và đi kèm điều chỉnh từ gốc. Đau lưng là tiếng nói của cơ thể rằng khí huyết đang tắc, gân xương đang yếu, hoặc thận khí đang suy. Mình nghe được tiếng nói đó sớm, mình chăm từ gốc sớm, thì lưng sẽ nhẹ dần và bền dần, chị em nhé.

— Thạc sĩ, bác sĩ Đỗ Thanh Hà —