Bác Hà giải đáp: Ngoài khí hư và ra máu sau quan hệ, viêm lộ tuyến cổ tử cung còn dấu hiệu nào dễ nhầm viêm âm đạo—và khi nào cần đi soi cổ tử cung?

Bác Hà gặp rất nhiều chị em nhắn rằng: “Cháu bị khí hư nhiều, thỉnh thoảng lại ra chút máu sau quan hệ, đi khám thì người ta nói viêm lộ tuyến… nhưng cháu thấy giống viêm âm đạo quá, không biết phân biệt sao cho đúng?”. Bác Hà hiểu cảm giác hoang mang ấy, vì các triệu chứng vùng kín thường “na ná” nhau, lại tế nhị nên chị em hay cố chịu, tự đặt thuốc hoặc rửa mạnh cho nhanh hết. Nhưng càng “tự xử” càng dễ làm mất cân bằng môi trường âm đạo, khiến viêm cứ tái đi tái lại.

Cũng có chị em đến với Bác Hà sau vài tháng tự điều trị: lúc đầu đỡ, rồi lại ngứa, lại hôi, lại ra dịch, quan hệ thì rát hoặc chảy máu. Bác Hà thường nói với chị em rằng: cùng là “viêm” nhưng vị trí viêm khác nhau—âm đạo khác, cổ tử cung khác—thì cách xử lý và nguy cơ biến chứng cũng khác. Nhận ra sớm dấu hiệu “đúng chỗ” sẽ giúp chị em tránh vòng luẩn quẩn dùng thuốc liên tục mà vẫn không yên.

Trong góc nhìn Đông y, các biểu hiện như khí hư, rát ngứa, ra máu sau quan hệ… không chỉ là “tại chỗ” mà còn liên quan đến nền tạng phủ: tỳ hư sinh thấp, thấp lâu hóa nhiệt, can uất làm khí trệ, huyết ứ, thận hư khiến xung nhâm không vững. Bởi vậy, muốn dứt điểm thì phải nhìn đủ “gốc–ngọn”, vừa xử lý vùng hạ tiêu, vừa chỉnh lại cơ địa.

Vì sao viêm lộ tuyến cổ tử cung dễ bị nhầm với viêm âm đạo?

Chị em hình dung đơn giản thế này:

• Viêm âm đạo là tình trạng viêm ở ống âm đạo, thường nổi bật bằng ngứa rát, mùi hôi, khí hư bất thường, đôi khi kèm đau rát khi tiểu.
• Viêm lộ tuyến cổ tử cung là khi vùng tuyến ở cổ tử cung “lộ” ra ngoài, dễ bị kích thích và bội nhiễm, tạo dịch nhầy nhiều; khi quan hệ, cổ tử cung bị chạm dễ gây chảy máu tiếp xúc.

Điểm khiến chị em nhầm là: cả hai đều có thể gây khí hư, mùi khó chịu, rát khi quan hệ, cảm giác ẩm ướt kéo dài. Bác Hà nhấn mạnh: không thể phân biệt chắc chắn chỉ bằng “cảm giác”; muốn rõ thì cần khám phụ khoa đúng kỹ thuật (mỏ vịt/quan sát cổ tử cung) và làm xét nghiệm dịch nếu cần.

Nguyên nhân sâu xa theo Đông y: vì sao “khí hư” và “ra máu” cứ lặp lại?

Đông y gọi khí hư là chứng “đới hạ”. Viêm lộ tuyến cổ tử cung, xét theo cơ chế, thường gặp mấy “gốc” sau (có người một gốc, có người pha trộn):

• Thấp nhiệt hạ tiêu: khí hư vàng, đặc, mùi hôi; âm hộ nóng rát; dễ bùng viêm sau khi ăn cay nóng, thức khuya, stress.
• Tỳ hư sinh thấp: khí hư trắng đục, dai dẳng, người dễ mệt, bụng đầy, ăn kém; càng dùng kháng sinh/đặt thuốc nhiều càng dễ “rối nền”, thấp càng tụ.
• Can uất khí trệ: khí hư tăng khi căng thẳng; hay tức ngực, cáu gắt, rối loạn kinh; “khí trệ” lâu ngày ảnh hưởng huyết mạch vùng chậu.
• Huyết ứ – xung nhâm không điều: dễ ra huyết sau quan hệ, có thể kèm đau tức hạ vị, đau lưng, cảm giác nặng vùng chậu; kinh có thể sẫm, có cục.
• Thận hư: dai dẳng lâu năm, tái đi tái lại; kèm lạnh bụng dưới, sợ lạnh, giảm ham muốn, mỏi gối, tiểu đêm; xung nhâm suy khiến cổ tử cung “nhạy” và khó hồi phục.

Bác Hà thường chia sẻ: “Nếu chỉ dập viêm bên ngoài mà không chỉnh lại thấp–nhiệt–hư–ứ bên trong thì chị em rất dễ rơi vào cảnh khỏi được vài tuần rồi lại tái”. Đây là lý do Đông y chú trọng biện chứng luận trị, cá thể hóa theo cơ địa từng người.

Ngoài khí hư và ra máu sau quan hệ, viêm lộ tuyến cổ tử cung còn dấu hiệu nào?

Những dấu hiệu dưới đây dễ bị chị em quy thành “viêm âm đạo thông thường”, nhưng thực tế lại hay gặp trong viêm lộ tuyến (hoặc viêm cổ tử cung kèm theo):

• Đau rát khi quan hệ theo kiểu “đau sâu”: không chỉ rát ngoài mà cảm giác chạm sâu đau tức, nhất là khi cổ tử cung bị kích thích.
• Khí hư nhầy, dai, bám nhiều: chị em mô tả “như lòng trắng trứng nhưng đục hơn”, ra nhiều theo từng đợt, có thể kèm mùi.
• Chảy máu lấm tấm giữa kỳ hoặc sau vận động mạnh: không phải kỳ kinh nhưng thấy vài giọt máu hoặc dịch hồng nhạt.
• Cảm giác nặng tức vùng hạ vị, đau âm ỉ: nhất là khi viêm kéo dài, kèm ứ trệ vùng chậu.
• Đau lưng, mỏi vùng thắt lưng: Đông y hay gặp khi thận hư hoặc khí huyết ứ trệ.
• Tiểu buốt, tiểu rát nhẹ hoặc tiểu nhiều lần: do viêm lan tỏa, thấp nhiệt “quấy” bàng quang.
• Khí hư tăng trước–sau kỳ kinh: nhiều chị em thấy “cứ gần đến kỳ là nặng hơn”, liên quan xung nhâm và sự biến động khí huyết theo chu kỳ.

Bác Hà lưu ý thêm: ngứa rát dữ dội, mùi tanh nồng kiểu cá, bọt nhiều thường khiến người ta nghĩ nhiều đến viêm âm đạo do nấm/vi khuẩn/Trichomonas. Nhưng viêm lộ tuyến hoàn toàn có thể “đi kèm” viêm âm đạo, nên càng khó tự phán đoán.

Khi nào chị em cần đi soi cổ tử cung?

“Soi cổ tử cung” (colposcopy) không phải lúc nào cũng cần làm ngay, nhưng có những tình huống Bác Hà khuyên chị em đừng chần chừ, vì soi giúp nhìn rõ bề mặt cổ tử cung, xác định vùng tổn thương, định hướng xử trí đúng và loại trừ nguy cơ không mong muốn.

Chị em nên đi soi cổ tử cung khi có một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

• Ra máu sau quan hệ lặp lại, dù lượng ít.
• Ra máu giữa kỳ, dịch hồng kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Khí hư bất thường kéo dài (đặc biệt kèm mùi hôi, màu vàng xanh) mà điều trị thường quy không dứt.
• Kết quả Pap smear bất thường hoặc xét nghiệm HPV nguy cơ cao dương tính (bác sĩ tây y thường sẽ chỉ định soi tùy mức độ).
• Cổ tử cung nhìn có tổn thương nghi ngờ khi khám mỏ vịt: trợt rộng, dễ chảy máu, vùng bất thường cần đánh giá kỹ.
• Đau khi quan hệ kiểu đau sâu kèm chảy máu/khí hư dai dẳng.
• Chị em sau sinh, sau thủ thuật cổ tử cung mà xuất hiện lại triệu chứng kéo dài.

Bác Hà nói thật với chị em: soi cổ tử cung không phải để “dọa”, mà để chốt cho rõ. Có những trường hợp tưởng viêm đơn thuần, nhưng soi ra mới thấy cần theo dõi sát; ngược lại, cũng có chị em lo quá, soi xong lại yên tâm vì tổn thương lành tính và có hướng điều trị phù hợp.

Cách cải thiện theo Đông y: làm sao để vừa giảm triệu chứng, vừa bền vững “từ gốc”?

Bác Hà luôn ưu tiên một lộ trình cân bằng: làm sạch nền viêm – điều hòa khí huyết – phục hồi xung nhâm. Tùy cơ địa, Bác Hà thường đi theo các hướng sau:

• Thanh nhiệt – hóa thấp – giải độc: phù hợp khi khí hư vàng, hôi, rát nóng. Mục tiêu là “dọn nền”, giảm viêm, bớt mùi, bớt ngứa rát.
• Kiện tỳ – táo thấp: với chị em khí hư trắng đục dai dẳng, người mệt, ăn kém. Tỳ khỏe thì thấp mới tiêu, khí hư mới giảm bền.
• Sơ can – lý khí: dành cho chị em hay stress, uất ức, rối loạn kinh, khí hư tăng theo cảm xúc. Tinh thần được “tháo nút” thì vùng chậu cũng bớt trệ.
• Hoạt huyết – tiêu ứ: khi có đau tức hạ vị, ra huyết sau quan hệ, kinh sẫm có cục. Mục tiêu là thông tuần hoàn vùng chậu, giúp cổ tử cung hồi phục tốt.
• Bổ thận – cố xung nhâm: với người tái đi tái lại lâu năm, sau sinh, sức yếu, mỏi lưng gối. Thận vững thì “cửa mình” mới chắc, giảm tái phát.

Về chăm sóc tại nhà, Bác Hà thường dặn chị em những điều “nhỏ mà có võ”:

• Ngưng thói quen thụt rửa sâu hoặc dùng dung dịch sát khuẩn quá mạnh hằng ngày: dễ phá hệ vi sinh, càng rối.
• Giữ vùng kín khô thoáng, đồ lót cotton, thay thường xuyên; tránh quần bó sát cả ngày.
• Kiêng quan hệ vài ngày khi đang bùng viêm, và dùng bao cao su nếu đang điều trị để giảm kích thích cổ tử cung.
• Ăn giảm ngọt – giảm cay nóng – hạn chế rượu bia: Đông y coi ngọt béo sinh thấp, cay nóng trợ nhiệt—cả hai đều làm viêm kéo dài.
• Ngủ sớm, bớt thức khuya: thức khuya làm âm huyết hao, nhiệt dễ vượng, khí hư dễ nặng.

Lưu ý dành cho chị em

• Đừng tự đặt thuốc kéo dài khi chưa rõ nguyên nhân: dùng sai loại có thể làm nặng kích ứng, khô rát, rối loạn hệ vi sinh.
• Đừng xem nhẹ ra máu sau quan hệ, dù chỉ một chút: đây là dấu hiệu “đáng kiểm tra”, nhất là khi lặp lại.
• Khám đúng thời điểm: tốt nhất sau sạch kinh 3–5 ngày, kiêng quan hệ 24–48 giờ trước khám để kết quả quan sát và xét nghiệm chính xác hơn.
• Điều trị cần lộ trình: Đông y thường không “cắt triệu chứng” trong 1–2 ngày, nhưng bù lại hướng tới nền cơ địa ổn, giảm tái phát. Chị em hãy kiên trì và theo sát hướng dẫn của người có chuyên môn.
• Chăm cả thân–tâm: nhiều chị em cứ căng thẳng, thức khuya, ăn uống thất thường thì thuốc tốt mấy cũng khó bền. Bác Hà luôn coi việc ổn định giấc ngủ, giảm stress là một phần của điều trị.

Cuối cùng, Bác Hà muốn nhắn chị em: vùng kín “lên tiếng” không phải để mình sợ, mà để mình hiểu cơ thể cần được chăm đúng cách. Cứ bình tĩnh, khám cho rõ, rồi chọn lộ trình phù hợp—chị em sẽ thấy nhẹ người và yên tâm hơn rất nhiều.

— Thạc sĩ, bác sĩ Đỗ Thanh Hà —