Bác Hà giải đáp PCOS nên ưu tiên nhóm thực phẩm nào, cách ăn theo chu kỳ và kiêng gì để cải thiện rụng trứng, giảm đề kháng insulin, tăng khả năng thụ thai

Bác Hà gặp rất nhiều chị em tìm đến trong tâm thế lo lắng, mệt mỏi vì hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS). Có cháu đã điều trị nhiều năm, thử đủ cách nhưng trứng vẫn không rụng đều, kinh nguyệt thất thường, cân nặng khó kiểm soát và đặc biệt là khó thụ thai. Khi được hỏi PCOS nên ưu tiên nhóm thực phẩm nào, ăn ra sao theo chu kỳ và cần kiêng gì để cải thiện rụng trứng, giảm đề kháng insulin, Bác Hà hiểu rằng đây không chỉ là câu chuyện ăn uống mà là cách nuôi dưỡng lại toàn bộ cơ thể theo đúng quy luật âm dương – khí huyết của Đông y.

Theo góc nhìn Đông y, PCOS không phải một bệnh “đột ngột xuất hiện”, mà là hệ quả tích tụ lâu ngày của đàm thấp, huyết ứ, can uất và thận hư. Vì vậy, điều chỉnh ăn uống đúng cách sẽ giúp khai thông khí huyết, hóa đàm, kiện tỳ và phục hồi chức năng sinh sản một cách bền vững.

Nguyên nhân hình thành PCOS dưới góc nhìn Đông y

Bác Hà nhận thấy đa phần chị em PCOS có nền tỳ yếu từ sớm. Tỳ hư không vận hóa tốt thủy thấp, lâu ngày sinh đàm. Đàm tích tụ ở buồng trứng làm cản trở sự phát triển và phóng noãn. Bên cạnh đó, can khí uất do stress, áp lực tinh thần khiến khí huyết không lưu thông, kinh nguyệt rối loạn. Thận – gốc của sinh sản – lại bị suy yếu do thức khuya, ăn uống thất thường, lạm dụng đồ lạnh.

Chính sự kết hợp giữa đàm – ứ – hư này khiến cơ thể rơi vào trạng thái mất cân bằng, biểu hiện ra bên ngoài là đề kháng insulin, rối loạn nội tiết và khó thụ thai. Vì vậy, ăn uống phải đi đúng vào căn nguyên chứ không chỉ dừng ở việc “ăn ít đường, ít tinh bột”.

Các biểu hiện thường gặp ở chị em PCOS

Bác Hà thường gặp các cháu với những biểu hiện như kinh nguyệt thưa, có khi vài tháng mới có một lần, hoặc kinh kéo dài, máu sẫm, nhiều cục. Nhiều chị em tăng cân nhanh, đặc biệt vùng bụng dưới, dễ mệt mỏi, đầy bụng, táo bón hoặc tiêu chảy thất thường. Da dễ nổi mụn, tóc rụng nhiều, tinh thần hay cáu gắt, lo âu.

Đông y nhìn vào đây sẽ thấy rõ dấu hiệu của đàm thấp nội sinh kèm khí trệ huyết ứ. Nếu không điều chỉnh từ ăn uống sinh hoạt, việc dùng thuốc hay can thiệp hỗ trợ sinh sản cũng khó đạt hiệu quả lâu dài.

PCOS nên ưu tiên nhóm thực phẩm nào?

Bác Hà luôn nhấn mạnh: ăn để chữa PCOS là ăn để kiện tỳ, hóa đàm và bổ thận.

Nhóm thực phẩm kiện tỳ, ổn định đường huyết: gạo lứt, ý dĩ, khoai lang, bí đỏ, đậu đỏ, đậu đen. Những thực phẩm này giúp tỳ vận hóa tốt hơn, từ đó giảm sinh đàm và cải thiện đề kháng insulin.

Nhóm thực phẩm bổ thận – dưỡng huyết: mè đen, hạt óc chó, hạnh nhân, trứng gà ta, cá nhỏ nguyên xương. Bác Hà nhận thấy khi thận khí được nuôi dưỡng, chu kỳ kinh dần đều và trứng phát triển tốt hơn.

Rau củ thanh nhiệt, hóa đàm: bông cải xanh, rau cần, mướp, bí xanh, rau má. Đây là nhóm giúp làm sạch môi trường nội tiết, rất phù hợp với chị em có mụn, nóng trong.

Gia vị thuốc Đông y trong bữa ăn: gừng, nghệ, quế với liều lượng vừa phải giúp hành khí, hoạt huyết, làm ấm tỳ thận. Bác Hà thường khuyên chị em dùng khéo léo trong món ăn hằng ngày.

Cách ăn theo chu kỳ kinh để cải thiện rụng trứng

Bác Hà luôn hướng dẫn chị em ăn theo nhịp sinh học tự nhiên của cơ thể.

Giai đoạn sau sạch kinh: ưu tiên dưỡng huyết, nuôi trứng. Nên ăn các món dễ tiêu, giàu đạm tốt như cá, trứng, đậu hũ, kết hợp rau xanh. Đây là lúc khí huyết cần được bồi bổ để trứng phát triển.

Giai đoạn trước rụng trứng: chú trọng hành khí, hoạt huyết. Có thể tăng nhẹ gia vị ấm như gừng, nghệ, ăn các món hấp, luộc. Bác Hà nhận thấy nhiều chị em rụng trứng tốt hơn khi cơ thể được làm ấm đúng cách.

Giai đoạn sau rụng trứng: tập trung bổ thận, giữ ấm tử cung. Tránh ăn đồ lạnh, ưu tiên các món hầm, canh ấm giúp nâng đỡ khả năng thụ thai.

Những thực phẩm cần kiêng để giảm đề kháng insulin

Bác Hà thẳng thắn chia sẻ rằng: nếu còn ăn nhiều đồ lạnh, đồ ngọt tinh luyện thì rất khó cải thiện PCOS. Chị em nên hạn chế nước đá, sữa lạnh, bánh kẹo, trà sữa, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ. Những thực phẩm này làm tổn thương tỳ, sinh thêm đàm và khiến insulin càng khó kiểm soát.

Thay vào đó, hãy tập thói quen ăn ấm, ăn đúng bữa, nhai kỹ. Đây là điều tưởng đơn giản nhưng Bác Hà thấy quyết định rất lớn đến kết quả điều trị.

Cách cải thiện tổng thể để tăng khả năng thụ thai

Bác Hà luôn nhấn mạnh rằng ăn uống phải đi cùng sinh hoạt. Ngủ sớm, vận động nhẹ nhàng như đi bộ, yoga, xoa bóp vùng bụng dưới giúp khí huyết lưu thông. Tinh thần cũng cần được thư giãn, vì can khí uất là yếu tố âm thầm phá hỏng chu kỳ rụng trứng.

Lưu ý dành cho chị em PCOS

Bác Hà mong chị em kiên nhẫn. Đông y không đi theo con đường “cấp tốc”, mà là từng bước điều chỉnh để cơ thể tự hồi phục. Đừng nóng vội ép cân hay dùng chế độ ăn quá khắt khe. Hãy lắng nghe cơ thể, điều chỉnh dần dần và giữ niềm tin.

Bác Hà luôn đồng cảm với nỗi lo làm mẹ của chị em. Khi ăn uống đúng, sinh hoạt đúng và tinh thần được nâng đỡ, khả năng rụng trứng và thụ thai sẽ dần được cải thiện một cách tự nhiên và bền vững.

— Thạc sĩ, bác sĩ Đỗ Thanh Hà —