Bác Hà giải đáp vô kinh thứ phát 6 tháng: điều trị nội tiết còn cơ hội mang thai?

Bác Hà gặp rất nhiều trường hợp chị em tìm đến trong tâm trạng lo lắng, hoang mang khi đã 5–6 tháng liền không thấy kinh nguyệt, đi khám thì được chẩn đoán vô kinh thứ phát và được chỉ định điều trị nội tiết. Câu hỏi khiến nhiều cháu trăn trở nhất vẫn là: “Liệu điều trị nội tiết rồi còn cơ hội mang thai không?”. Bác Hà rất hiểu nỗi bất an này, bởi với người phụ nữ, kinh nguyệt không chỉ là dấu hiệu sinh lý mà còn gắn chặt với thiên chức làm mẹ.

Dưới góc nhìn Đông y, Bác Hà muốn nói ngay với chị em rằng: vô kinh thứ phát 6 tháng không đồng nghĩa với việc mất hoàn toàn khả năng sinh sản. Vấn đề cốt lõi nằm ở nguyên nhân gây vô kinh, cách điều trị và quan trọng nhất là cơ thể còn khả năng phục hồi hay không. Đông y không nhìn bệnh một cách rời rạc, mà nhìn tổng thể khí huyết – tạng phủ – tinh huyết để đánh giá cơ hội mang thai cho từng người.

Vô kinh thứ phát 6 tháng dưới góc nhìn Đông y

Theo Đông y, kinh nguyệt là sự biểu hiện bên ngoài của khí huyết thịnh suy và sự điều hòa của các tạng Can – Tỳ – Thận. Khi kinh nguyệt mất trên 3 tháng ở người từng có kinh đều, Đông y gọi là “bế kinh” hay “huyết bế”. Bác Hà nhận định rằng, đa phần các trường hợp vô kinh thứ phát 6 tháng hiện nay không phải do “hết đường”, mà là do khí huyết suy yếu, huyết không đủ để đi xuống tử cung, hoặc khí trệ – huyết ứ làm kinh nguyệt bị tắc.

Khác với Tây y thường quy nguyên nhân về rối loạn nội tiết, buồng trứng đa nang hay suy buồng trứng, Đông y đi sâu hơn vào gốc rễ: vì sao nội tiết rối loạn, vì sao buồng trứng suy? Phần lớn đều liên quan đến thận tinh hư, can khí uất, tỳ hư sinh đàm. Đây chính là điểm then chốt quyết định khả năng mang thai còn hay mất.

Nguyên nhân thường gặp gây vô kinh thứ phát 6 tháng

Bác Hà gặp rất nhiều cháu vô kinh kéo dài sau thời gian căng thẳng, áp lực công việc, mất ngủ triền miên. Đông y gọi đó là can khí uất kết. Can chủ sơ tiết, khi can uất thì khí không thông, huyết không hành, kinh nguyệt vì thế mà tắc lại.

Một nhóm khác là chị em giảm cân quá nhanh, ăn uống thất thường, cơ thể suy nhược. Bác Hà nhận định đây là tỳ hư – huyết hư. Tỳ là nguồn sinh huyết, khi tỳ yếu thì huyết không đủ, tử cung không được nuôi dưỡng, kinh nguyệt tự nhiên thưa dần rồi mất.

Đáng lo hơn là những trường hợp vô kinh sau sinh, sau nạo phá thai, hoặc dùng thuốc nội tiết kéo dài. Đông y cho rằng đây là tổn thương thận tinh. Thận chủ sinh dục, thận tinh suy thì buồng trứng suy theo. Tuy nhiên, suy không có nghĩa là hết, mà là yếu đi, vẫn có thể bồi bổ nếu còn căn cơ.

Các biểu hiện thường gặp kèm theo vô kinh

Bác Hà nhận thấy vô kinh hiếm khi đi đơn độc. Chị em thường kèm theo mệt mỏi, lạnh người, sợ lạnh, đau lưng mỏi gối – đây là biểu hiện thận dương hư. Có người lại hay bốc hỏa, nóng trong, khô miệng, mất ngủ – dấu hiệu thận âm hư.

Nhiều cháu than phiền ngực tức, dễ cáu gắt, đầy bụng, táo bón, nổi mụn. Bác Hà nhìn vào là thấy ngay can khí uất kèm đàm thấp. Những biểu hiện này nếu chỉ dùng nội tiết để “kéo kinh” thì kinh có thể ra, nhưng căn nguyên vẫn còn, khả năng mang thai vẫn rất mong manh.

Điều trị nội tiết còn cơ hội mang thai không?

Đây là phần Bác Hà muốn chị em hiểu thật rõ. Nội tiết Tây y có tác dụng kích thích ra kinh, điều hòa chu kỳ tạm thời. Nhưng theo Đông y, đó mới chỉ là “ngọn”. Cơ hội mang thai chỉ bền vững khi “gốc” được phục hồi, tức là khí huyết đầy đủ, thận tinh được nuôi dưỡng, can khí thông suốt.

Bác Hà từng gặp nhiều trường hợp sau khi ngừng thuốc nội tiết thì lại vô kinh trở lại. Lý do là cơ thể chưa tự điều chỉnh được. Ngược lại, có những chị em kết hợp điều trị Đông y, bồi bổ thận – dưỡng huyết – điều can, sau vài tháng kinh nguyệt tự về, chu kỳ ổn định, và có thai tự nhiên.

Vì vậy, Bác Hà nhận định rằng: điều trị nội tiết không làm mất cơ hội mang thai, nhưng nếu chỉ phụ thuộc vào nội tiết mà bỏ qua việc phục hồi căn cơ thì cơ hội sẽ ngày càng thu hẹp theo thời gian.

Cách cải thiện vô kinh thứ phát theo Đông y

Đông y không chạy theo việc “phải có kinh ngay”, mà chú trọng khôi phục lại khả năng tự sinh kinh của cơ thể. Bác Hà thường nhấn mạnh ba trụ cột chính: bổ thận – dưỡng huyết – điều khí.

Với thận hư, cần bồi bổ thận tinh để nuôi buồng trứng. Với huyết hư, phải dưỡng huyết để tử cung có “đất” cho kinh nguyệt quay lại. Với can khí uất, phải sơ can giải uất để khí huyết lưu thông.

Bác Hà luôn khuyên chị em điều chỉnh lối sống song song: ngủ sớm, giảm căng thẳng, ăn uống đủ chất, không ép cân. Đây không phải lời khuyên chung chung, mà là nền tảng để thuốc phát huy tác dụng.

Lưu ý dành cho chị em đang vô kinh

Bác Hà mong chị em không nên hoảng loạn hay tự kết luận mình “không còn khả năng sinh con”. Mỗi cơ thể có một nền tảng khác nhau. Điều quan trọng là thăm khám sớm, đánh giá đúng thể bệnh và không lạm dụng thuốc nội tiết kéo dài.

Chị em cũng không nên nóng vội, bởi Đông y là quá trình phục hồi tự nhiên, cần thời gian. Nhưng đổi lại, khi cơ thể đã tự điều hòa, kinh nguyệt ổn định thì khả năng mang thai sẽ bền vững hơn rất nhiều.

Bác Hà luôn nhấn mạnh sự đồng hành giữa thầy thuốc và người bệnh. Khi chị em hiểu cơ thể mình, lắng nghe những thay đổi dù nhỏ nhất, thì con đường tìm lại kinh nguyệt và cơ hội làm mẹ sẽ không còn quá xa.

— Thạc sĩ, bác sĩ Đỗ Thanh Hà —