Bác Hà giải đáp AMH cao có chắc chắn là PCOS hay cần thêm dấu hiệu lâm sàng và nội tiết để chẩn đoán chính xác

Bác Hà gặp rất nhiều trường hợp cháu và chị em cầm trên tay kết quả xét nghiệm AMH cao rồi hoang mang tột độ, lo sợ rằng mình chắc chắn đã mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS). Có người vừa xem xong kết quả đã mất ăn mất ngủ, tự gán cho mình đủ thứ kịch bản xấu về khả năng sinh sản. Bác Hà rất đồng cảm với cảm giác ấy, bởi chỉ một con số thôi nhưng lại chạm vào nỗi lo sâu kín nhất của người phụ nữ. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của Bác Hà – một bác sĩ Đông y – thì AMH cao không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với PCOS, và càng không thể chỉ dựa vào một chỉ số để kết luận bệnh.

Trong Đông y, cơ thể con người là một chỉnh thể thống nhất. Mỗi biểu hiện đều cần được soi chiếu trong mối liên hệ giữa tạng phủ, khí huyết, âm dương và hoàn cảnh sống của từng người. Vì vậy, để trả lời câu hỏi “AMH cao có chắc chắn là PCOS hay không?”, Bác Hà xin phân tích thật cặn kẽ để cháu và chị em hiểu đúng, hiểu đủ và bớt đi nỗi lo không cần thiết.

AMH cao nhìn từ cả y học hiện đại và Đông y

AMH là hormone phản ánh số lượng nang noãn còn lại trong buồng trứng. Trong y học hiện đại, AMH cao thường gặp ở phụ nữ trẻ, hoặc ở những người có nhiều nang noãn nhỏ – đây là một đặc điểm hay thấy ở PCOS. Tuy nhiên, Bác Hà luôn nhấn mạnh rằng “hay gặp” không có nghĩa là “chắc chắn”.

Dưới góc nhìn Đông y, AMH cao có thể được hiểu là phần “tinh” của thận còn dồi dào, nhưng tinh này có vận hành trơn tru hay không lại là chuyện khác. Có nhiều trường hợp tinh nhiều nhưng khí trệ, đàm ứ, huyết không thông, khiến trứng khó trưởng thành và rụng đều. Vì vậy, AMH cao chỉ nói lên một phần về “lượng”, chứ chưa phản ánh được “chất” và “cách vận hành” của buồng trứng.

Bác Hà từng gặp không ít cháu AMH cao nhưng kinh nguyệt đều, không rậm lông, không mụn nhiều, siêu âm buồng trứng bình thường. Những trường hợp này nếu vội vàng kết luận PCOS là rất oan uổng cho cơ thể.

Vì sao AMH cao chưa đủ để chẩn đoán PCOS

Bác Hà khẳng định với cháu và chị em rằng: PCOS là một hội chứng, mà đã là hội chứng thì phải có nhiều yếu tố kết hợp, không thể chỉ dựa vào một chỉ số đơn lẻ. Theo cả Đông y và Tây y, chẩn đoán chính xác cần dựa trên tổng hòa dấu hiệu lâm sàng, nội tiết và hình ảnh học.

Trong thực tế, AMH có thể cao do cơ địa, do tuổi còn trẻ, hoặc do buồng trứng có nhiều nang thứ cấp nhưng không hề có rối loạn rụng trứng. Nếu chỉ nhìn vào AMH mà bỏ qua chu kỳ kinh, tình trạng da, tóc, cân nặng, cảm xúc, giấc ngủ… thì giống như thầy thuốc chỉ nhìn một góc bức tranh mà vội vàng kết luận toàn cảnh.

Đông y luôn coi trọng “vọng – văn – vấn – thiết”. Nghĩa là phải nhìn sắc mặt, nghe giọng nói, hỏi kỹ sinh hoạt – kinh nguyệt – cảm xúc, và bắt mạch. Bác Hà thường nói vui với cháu rằng, chỉ số xét nghiệm là “lời gợi ý”, còn cơ thể mới là “lời đáp án thật”.

Những biểu hiện thường gặp khi thực sự là PCOS

Khi PCOS thực sự tồn tại, AMH cao thường đi kèm nhiều biểu hiện khác. Bác Hà liệt kê để cháu và chị em tự đối chiếu, nhưng không phải để tự chẩn đoán, mà để hiểu cơ thể mình hơn.

Thường gặp nhất là kinh nguyệt thưa, vài tháng mới có một lần, hoặc kinh rất khó đến. Nhiều cháu còn kèm theo tình trạng rậm lông, nhiều mụn, da dầu, tăng cân khó kiểm soát. Trong Đông y, đây thường là biểu hiện của đàm thấp tích tụ, can khí uất, tỳ hư không vận hóa tốt.

Về nội tiết, các chỉ số như LH tăng cao, tỷ lệ LH/FSH mất cân bằng, androgen tăng là những mảnh ghép quan trọng. Siêu âm có thể thấy buồng trứng nhiều nang nhỏ xếp quanh viền. Khi các yếu tố này cùng xuất hiện, lúc đó mới có đủ cơ sở để nghĩ đến PCOS.

Bác Hà vẫn luôn nhắc cháu rằng, có người mang đầy đủ hình ảnh đa nang trên siêu âm nhưng vẫn rụng trứng đều và mang thai tự nhiên. Vì vậy, không nên máy móc áp đặt chẩn đoán.

Nhìn PCOS từ gốc rễ theo Đông y

Đông y không gọi PCOS bằng một tên bệnh cố định, mà xem đây là hậu quả của nhiều chứng kết hợp như thận hư, can uất, đàm thấp, huyết ứ. Bác Hà nhận thấy phần lớn chị em bị đa nang có nền tảng là tỳ hư sinh đàm, đàm ngăn trở đường vận hành của khí huyết xuống buồng trứng.

AMH cao trong trường hợp này giống như “có nhiều hạt giống nhưng đất cứng, nước không thông”. Nếu không khai thông, điều hòa từ gốc, thì trứng vẫn khó phát triển và rụng đúng thời điểm. Đây là lý do Bác Hà luôn ưu tiên điều chỉnh toàn thân chứ không chạy theo việc “làm sao để AMH giảm”.

Cách cải thiện theo quan điểm của Bác Hà

Với Đông y, mục tiêu không phải là kéo một chỉ số về mức nào đó, mà là giúp cơ thể tự cân bằng. Bác Hà thường bắt đầu bằng việc điều hòa tỳ vị để hóa đàm,疏 can lý khí để giảm uất kết, đồng thời bổ thận nhưng không quá nặng để tránh sinh thêm trệ.

Song song đó, lối sống đóng vai trò rất lớn. Bác Hà luôn dặn cháu ngủ sớm, hạn chế thức khuya vì thức khuya làm hao thận âm, rối loạn nội tiết. Ăn uống nên ấm nóng, giảm đồ lạnh, đồ ngọt, sữa béo – những thứ dễ sinh đàm thấp.

Vận động nhẹ nhàng, đều đặn giúp khí huyết lưu thông. Quan trọng hơn cả là giữ tâm lý ổn định. Bác Hà thấy rất nhiều trường hợp chỉ cần tinh thần nhẹ nhõm hơn, kinh nguyệt đã bắt đầu cải thiện.

Lưu ý dành cho chị em có AMH cao

Bác Hà mong chị em đừng tự chẩn đoán và tự gắn nhãn PCOS cho mình chỉ dựa vào xét nghiệm. Hãy lắng nghe cơ thể, theo dõi chu kỳ kinh, cảm xúc và sinh hoạt hằng ngày. Khi cần, nên được thăm khám toàn diện để có đánh giá đúng.

Đông y không đi con đường nhanh, nhưng đi con đường bền. Nếu kiên trì điều chỉnh lối sống và điều trị đúng hướng, nhiều chị em vẫn có thai tự nhiên dù từng được nói là đa nang. Bác Hà đã chứng kiến rất nhiều trường hợp như vậy, nên luôn tin rằng cơ thể người phụ nữ có khả năng tự hồi phục rất mạnh mẽ nếu được dẫn dắt đúng cách.

— Thạc sĩ, bác sĩ Đỗ Thanh Hà —