Bác Hà Giải Đáp: Không phải do hormone mà là 6 tạng khí rối loạn làm kinh nguyệt loạn nhịp

Trong quá trình hỗ trợ chăm sóc sức khỏe cho chị em, Bác Hà nhận ra một điều rất quen thuộc: đa phần khi kinh nguyệt rối loạn, nhiều chị em nghĩ ngay đến vấn đề hormone. Nhưng theo Đông y, gốc rễ lại nằm ở sự mất cân bằng của tạng khí – tức là sự rối loạn ở các tạng Can, Tỳ, Thận… khiến khí huyết vận hành không trôi chảy.

Bác Hà luôn nhắc chị em rằng: khí huyết là gốc, tạng phủ là nơi sinh – điều hòa – tàng trữ khí huyết. Một khi tạng khí rối loạn, kinh nguyệt sẽ lập tức “mất nhịp”, đến sớm – về muộn – lượng ít – lượng nhiều hoặc đau bụng dữ dội.

Dựa trên kinh nghiệm lâm sàng lâu năm, Bác Hà tổng hợp 6 thể rối loạn tạng khí thường gặp nhất gây rối loạn kinh nguyệt để chị em dễ nhận biết và điều chỉnh phù hợp.

Thể Can khí uất kết

Nguyên nhân: Can chủ sơ tiết và điều hòa khí huyết. Khi Can khí uất do căng thẳng, lo âu, stress kéo dài, khí bị nghẽn, huyết không thông… kinh nguyệt sẽ rối loạn ngay.

Biểu hiện:

• Kinh nguyệt đến muộn hoặc tắc kinh.
• Đau bụng kinh dữ dội, cảm giác căng tức, đầy bụng.
• Tâm trạng thất thường, dễ cáu gắt, bực bội.

Hướng xử lý theo Đông y:

• Sử dụng các vị hỗ trợ hành khí, giảm uất: Chỉ xác, Bạc hà, Hương phụ, Xuyên khung.
• Chị em nên tập thở, đi bộ, yoga để thư giãn cảm xúc.

Bác Hà gặp rất nhiều chị em thuộc thể này – thường nhầm sang rối loạn hormone, nhưng thực chất chỉ cần hỗ trợ giải uất Can khí là kinh nguyệt dần ổn lại.

Thể Huyết ứ

Nguyên nhân: Huyết ứ xuất hiện khi khí huyết không lưu thông, do chấn thương, lao lực hoặc Can khí uất kết để lâu ngày gây bế tắc.

Biểu hiện:

• Kinh nguyệt không đều, máu đen hoặc vón cục.
• Đau hạ vị dữ dội, có cảm giác nặng bụng dưới.
• Có thể bế kinh.

Hướng hỗ trợ:

• Dùng các vị giúp hoạt huyết – tán ứ: Đào nhân, Hồng hoa, Nhũ hương, Quế chi.
• Massage bụng dưới để hỗ trợ lưu thông khí huyết.

Thể này thường khiến chị em đau bụng kinh dữ dội – Bác Hà từng gặp nhiều trường hợp đau đến xanh mặt, nhưng khi hỗ trợ hoạt huyết phù hợp thì tình trạng giảm bớt rõ rệt.

Thể Thận hư

Nguyên nhân: Thận trong Đông y là “gốc của mệnh môn”, liên quan mật thiết đến sinh sản. Nữ giới sau sinh, làm việc kiệt sức, ăn uống thất thường… rất dễ làm Thận khí suy, kéo theo kinh nguyệt rối loạn.

Biểu hiện:

• Kinh đến sớm hoặc muộn, lượng rất ít.
• Mệt mỏi, đau lưng, ù tai, giảm ham muốn.
• Tóc rụng, da khô, cơ thể hay lạnh.

Hướng hỗ trợ:

• Bồi bổ Thận – dưỡng âm bằng: Hoài sơn, Cẩu tích, Ích trí nhân, Kỷ tử.
• Ngủ đủ giấc, tránh làm việc quá sức.

Bác Hà nhận thấy nhóm chị em sau sinh rất hay gặp thể này – chỉ cần chú trọng dưỡng Thận là chu kỳ sẽ dần ổn định.

Thể Hỏa vượng

Nguyên nhân: Lối sống gấp gáp, ăn uống nhiều đồ nóng, stress kéo dài… khiến Hỏa uất phát. Khi Hỏa vượng, huyết vận hành quá nhanh, vượt khỏi nhịp sinh lý.

Biểu hiện:

• Kinh đến sớm, màu đỏ tươi, lượng nhiều.
• Nóng trong, miệng khô, bứt rứt, dễ cáu.
• Mất ngủ, bốc hỏa.

Hướng hỗ trợ:

• Thanh nhiệt – dưỡng âm bằng: Mạch môn, Đan sâm, Cúc hoa, Bồ công anh.
• Điều chỉnh lối sống, hạn chế đồ cay nóng.

Thể này Bác Hà thường gặp ở chị em văn phòng làm việc áp lực – chỉ cần hỗ trợ giảm Hỏa và dưỡng âm là tình trạng tiến triển tốt.

Thể Tỳ hư

Nguyên nhân: Tỳ chủ vận hóa. Khi Tỳ hư, cơ thể không sinh đủ khí huyết – dẫn đến kinh thưa, kinh ít và trễ.

Biểu hiện:

• Kinh ít, màu nhạt, vòng kinh thất thường.
• Tiêu hóa kém, chướng bụng, đầy hơi.
• Mệt mỏi, ăn uống kém.

Hướng hỗ trợ:

• Bồi bổ Tỳ – kiện vận bằng: Hoàng kỳ, Đẳng sâm, Nhân sâm, Đỗ trọng.
• Bổ sung thực phẩm phù hợp cho Tỳ như cháo gạo lứt, bí đỏ.

Bác Hà nhận thấy chỉ cần ăn uống điều độ và hỗ trợ kiện Tỳ phù hợp, kinh nguyệt sẽ dần ổn định.

Thể Âm hư

Nguyên nhân: Cơ thể mất âm do thức khuya, thiếu ngủ, lao lực hoặc không được nuôi dưỡng đầy đủ.

Biểu hiện:

• Kinh không đều, người nóng về đêm, bốc hỏa.
• Da khô, miệng khô.
• Mệt mỏi kéo dài.

Hướng hỗ trợ:

• Dưỡng âm bằng: Đương quy, Sâm nhung, Lộc nhung, Kỷ tử.
• Đi ngủ đúng giờ, chú trọng dưỡng ẩm cho cơ thể từ bên trong.

Đây là thể Bác Hà gặp nhiều ở chị em làm việc cường độ cao, hay thức khuya.

Lời kết từ Bác Hà

Bác Hà luôn nhấn mạnh rằng: rối loạn kinh nguyệt không phải lúc nào cũng do hormone. Phần lớn là do tạng khí mất cân bằng. Khi xác định đúng thể, điều chỉnh theo từng tạng, chu kỳ kinh nguyệt sẽ dần theo đúng nhịp sinh lý tự nhiên.

Chị em hãy lắng nghe cơ thể – vì mỗi thay đổi nhỏ đều là tín hiệu quan trọng.

— Thạc sĩ, bác sĩ Đỗ Thanh Hà —