Bác Hà giải đáp: Xét nghiệm nội tiết ngày 2 chu kỳ cần làm chỉ số nào? 

Bác Hà gặp rất nhiều trường hợp giống cháu: đang sốt ruột muốn kiểm tra nội tiết đúng “ngày chuẩn”, nhưng lại lo không biết phải xét nghiệm những gì, có cần nhịn ăn không, đang uống vài loại thuốc/supplement thì có làm sai kết quả không. Cháu hỏi rất đúng trọng tâm, vì chỉ cần chuẩn bị chưa đúng (đặc biệt là với Prolactin, tuyến giáp, hoặc các thuốc chứa hormone) thì kết quả có thể “đẹp/xấu” sai lệch, khiến mình hoang mang không cần thiết.

Vì sao bác sĩ hay hẹn xét nghiệm vào ngày 2 (hoặc ngày 2–3) của chu kỳ?

Ngày 2 chu kỳ (ngày thứ 2 tính từ khi ra máu kinh thật sự) là giai đoạn cơ thể đang ở “nền nội tiết” khá ổn định, chưa bị ảnh hưởng nhiều bởi nang noãn phát triển mạnh. Vì vậy, một số chỉ số nền như FSH, LH, Estradiol (E2) sẽ phản ánh sát hơn hoạt động trục não – tuyến yên – buồng trứng.

Ở góc nhìn Đông y, những ngày đầu hành kinh là lúc huyết đang “tả” ra ngoài, khí huyết và Xung – Nhâm bắt đầu một vòng mới. Bác Hà thường nói với chị em: xét nghiệm ngày 2 giống như mình “đo nền” của một chu kỳ, còn muốn đánh giá “đỉnh – nhịp – khả năng giữ thai” thì sẽ có các mốc khác nhau trong chu kỳ.

Ngày 2 chu kỳ nên làm những chỉ số nội tiết nào?

Tùy mục tiêu (rối loạn kinh nguyệt, nghi PCOS, khó thụ thai, suy buồng trứng sớm, ra máu bất thường…), bác sĩ sẽ chỉ định khác nhau. Nhưng nếu cháu muốn một bộ xét nghiệm “đúng – đủ – hay dùng” vào ngày 2, bác Hà gợi ý theo nhóm sau:

📌 Nhóm “nền buồng trứng” (rất hay làm ngày 2–3):

• FSH: gợi ý mức “kích hoạt” của tuyến yên để buồng trứng đáp ứng.
• LH: đi cùng FSH để nhìn xu hướng rối loạn phóng noãn/PCOS.
• Estradiol (E2): giúp đọc FSH “thật hay bị che” và nhìn nền estrogen đầu chu kỳ.

📌 Nhóm dự trữ buồng trứng (có thể làm bất kỳ ngày nào, nhưng nhiều nơi làm cùng ngày 2 cho tiện):

• AMH: phản ánh dự trữ noãn theo hướng tương đối ổn định theo chu kỳ.

📌 Nhóm tuyến giáp & prolactin (rất quan trọng vì dễ làm rối loạn kinh và rụng trứng):

• TSH (thường kèm FT4, đôi khi thêm FT3): đánh giá chức năng tuyến giáp.
• Prolactin: tăng có thể gây chậm kinh, không rụng trứng, khó đậu thai.

📌 Nhóm androgen (khi có mụn, rậm lông, rối loạn phóng noãn, nghi PCOS):

• Total Testosterone (hoặc Free Testosterone tùy nơi)
• DHEA-S
• SHBG (để hiểu testosterone tự do “thực tế” hơn)
• 17-OHP (thường dùng khi cần loại trừ một số rối loạn thượng thận)

📌 Nhóm chuyển hóa (nếu nghi PCOS, tăng cân bụng, kháng insulin):

• Đường huyết lúc đói, Insulin lúc đói (nhiều nơi tính HOMA-IR)
• HbA1c
• Mỡ máu (Triglycerid, HDL, LDL…)

Bác Hà lưu ý quan trọng: Có những xét nghiệm nội tiết không làm ngày 2 nếu mục tiêu là đánh giá chức năng hoàng thể, ví dụ Progesterone thường hẹn giữa pha hoàng thể (thường khoảng 7 ngày sau rụng trứng), chứ không phải ngày 2. Nhiều chị em làm nhầm mốc rồi lại lo “progesterone thấp”, trong khi thực ra là làm sai thời điểm.

Lấy máu xét nghiệm nội tiết ngày 2 có cần nhịn ăn không?

Phần lớn xét nghiệm nội tiết như FSH, LH, E2, AMH, TSH/FT4 thường không bắt buộc nhịn ăn. Tuy nhiên, bác Hà khuyên cháu áp dụng nguyên tắc an toàn sau để khỏi phải đi lại nhiều lần:

• Nếu cháu chỉ làm nhóm hormone sinh sản (FSH, LH, E2, AMH…): thường không cần nhịn ăn, có thể ăn nhẹ.
• Nếu cháu có làm kèm đường huyết/insulin/mỡ máu: nên nhịn ăn 8–12 giờ (chỉ uống nước lọc).
• Nếu cháu không chắc gói xét nghiệm ở nơi mình gồm gì: bác Hà hay dặn chị em nhịn ăn buổi sáng cho “gọn một lần” (uống nước lọc bình thường), kết quả vừa sạch vừa đỡ phải xét nghiệm lại.

Cần kiêng gì để kết quả “đúng nhất”, nhất là Prolactin và tuyến giáp?

Đây là phần rất hay bị bỏ qua. Bác Hà chia sẻ chi tiết để cháu làm một lần cho chuẩn:

✅ Thời điểm lấy máu: nên lấy buổi sáng (thường khoảng 7–10h), sau khi ngủ đủ. Riêng Prolactin càng nên lấy buổi sáng.

✅ Nghỉ ngơi trước khi lấy máu: ngồi nghỉ yên 10–20 phút trước khi lấy máu, tránh chạy vội, leo cầu thang gấp… vì stress và vận động có thể làm một số chỉ số “nhảy”.

✅ Kiêng vận động nặng & thức khuya: tránh tập nặng, thức khuya trước 24 giờ (đặc biệt nếu đo Prolactin, cortisol, đường huyết).

✅ Với Prolactin, bác Hà dặn kỹ thêm:

• Tránh quan hệ tình dục, tránh kích thích vùng ngực trước khi xét nghiệm (thường 24 giờ).
• Tránh lo âu/căng thẳng ngay trước lúc lấy máu; nếu đang hồi hộp, hãy ngồi thở chậm vài phút.

Có cần ngưng thuốc hay thực phẩm chức năng trước khi xét nghiệm không?

Bác Hà trả lời thẳng với cháu thế này: không tự ý ngưng thuốc điều trị, nhưng phải khai đầy đủ đang dùng gì để bác sĩ đọc kết quả cho đúng. Tuy nhiên có một vài nhóm cần lưu ý đặc biệt:

• Thuốc nội tiết (thuốc tránh thai, thuốc kích trứng, estrogen/progesterone…): có thể làm sai lệch FSH/LH/E2… Nếu đang dùng, cháu nên báo rõ và làm theo hướng dẫn của bác sĩ đang theo dõi. Nhiều trường hợp cần ngưng đủ thời gian mới đánh giá “nền” thật.
• Thuốc tuyến giáp (ví dụ levothyroxine): thường bác sĩ vẫn cho xét nghiệm, nhưng để đồng nhất, nhiều chị em được dặn lấy máu xong rồi mới uống liều sáng. Cháu nên áp dụng cách này nếu phù hợp chỉ định điều trị của mình.
• Biotin (vitamin B7, hay có trong viên “tóc-da-móng”): có thể gây nhiễu một số xét nghiệm miễn dịch (đặc biệt là tuyến giáp). Bác Hà thường khuyên ngưng 48–72 giờ trước xét nghiệm nếu đang dùng liều bổ sung cao.
• Thuốc có thể làm tăng Prolactin (một số thuốc an thần/điều chỉnh tâm thần, chống nôn…): không tự ý ngưng, nhưng nhất định phải báo để bác sĩ cân nhắc đọc kết quả hoặc hẹn xét nghiệm lại khi cần.
• DHEA, testosterone, “thuốc bổ nội tiết” không rõ thành phần: có thể làm lệch nhóm androgen, thậm chí làm rối thêm kinh nguyệt. Cháu càng cần khai rõ.

Nhận định của bác Hà: xét nghiệm nội tiết giống như mình “chụp ảnh” cơ thể tại một thời điểm. Nếu ngay trước đó cháu dùng hormone, thức khuya, stress nặng, hoặc uống các supplement gây nhiễu, thì bức ảnh sẽ không còn phản ánh đúng “thể trạng thật”. Vì vậy chuẩn bị đúng là bước quan trọng không kém gì việc chọn ngày 2.

Nếu chu kỳ không đều, ra máu lắt nhắt… thì “ngày 2” tính thế nào cho đúng?

Nhiều cháu bị rối loạn kinh, ra máu nâu kéo dài, hoặc ngày đầu chỉ lấm tấm rồi hôm sau mới ra nhiều. Bác Hà gợi ý cách tính thực tế:

• Ngày 1 nên tính từ lúc ra máu đỏ tươi/ra lượng rõ ràng như một kỳ kinh thật sự, không tính ngày chỉ “dây nâu” rất ít.
• Nếu cháu ra máu bất thường kéo dài, hãy trao đổi bác sĩ để tránh nhầm sang xuất huyết do nguyên nhân khác.

Đông y nhìn “xét nghiệm nội tiết” như thế nào để cháu bớt hoang mang?

Bác Hà là bác sĩ Đông y nên bác Hà nhìn xét nghiệm nội tiết như một phần của bức tranh tổng thể. Chỉ số là “ngọn”, còn “gốc” thường nằm ở cơ địa khí huyết và tạng phủ:

• Thận liên quan nền tảng sinh sản (tinh – thiên quý). Khi cơ thể suy nhược, thức khuya, làm việc căng kéo dài, hoặc sau sinh/ sau can thiệp… thì “thận khí – thận tinh” dễ yếu, nội tiết dễ dao động.
• Can chủ sơ tiết: uất ức, stress làm khí trệ, ảnh hưởng nhịp kinh và phóng noãn. Đây là lý do nhiều chị em càng lo càng rối.
• Tỳ chủ vận hóa: ăn uống thất thường, lạnh bụng, tiêu hóa kém khiến đàm thấp tích lại, dễ gặp nền rối loạn như PCOS theo kiểu “đàm thấp”.

Bác Hà thường nhắc chị em: đừng để một tờ xét nghiệm quyết định cảm xúc. Nếu có bất thường, mình vẫn có đường đi: điều chỉnh lối sống, phục hồi khí huyết, làm ấm – thông – dưỡng đúng cách, rồi theo dõi lại theo chu kỳ và triệu chứng thực tế.

Gợi ý các bài viết cháu có thể đọc thêm để hiểu sâu hơn

• Kinh nguyệt không đều: Nguyên nhân và cách điều trị an toàn
• Rối loạn phóng noãn: Tín hiệu âm thầm khiến chị em khó thụ thai
• Suy buồng trứng sớm – Trứng chỉ đang “ngủ quên” và chờ được đánh thức
• Bác Hà giải đáp: Khám vô sinh hiếm muộn như thế nào để đúng và hiệu quả?

Tóm lại: Cháu cần làm gì trước khi đi xét nghiệm ngày 2?

• Xác định mục tiêu: kiểm tra nền buồng trứng (FSH, LH, E2), dự trữ noãn (AMH), tuyến giáp (TSH/FT4), prolactin, androgen nếu nghi PCOS.
• Nếu có xét nghiệm đường huyết/insulin/mỡ máu: nhịn ăn 8–12 giờ; nếu không chắc gói xét nghiệm: nhịn ăn buổi sáng cho an toàn.
• Ngủ đủ, tránh tập nặng, tránh căng thẳng trước khi lấy máu; ngồi nghỉ 10–20 phút trước khi lấy.
• Với Prolactin: tránh quan hệ và kích thích ngực trước đó; lấy máu buổi sáng.
• Khai đầy đủ thuốc và thực phẩm chức năng đang dùng; không tự ý ngưng thuốc điều trị.

Bác Hà tin chỉ cần cháu chuẩn bị đúng như trên, kết quả sẽ “đáng tin” hơn rất nhiều và giúp bác sĩ có hướng đánh giá rõ ràng, tránh vòng lặp xét nghiệm lại – lo lắng lại. Nếu cháu muốn, cháu có thể ghi giúp bác Hà: chu kỳ bao nhiêu ngày, ngày ra máu hiện tại là ngày mấy, và mục tiêu chính là kiểm tra để canh thụ thai hay đang rối loạn kinh/PCOS… Bác Hà sẽ hướng dẫn bộ xét nghiệm gọn mà đủ nhất cho đúng tình huống của cháu.

— Thạc sĩ, bác sĩ Đỗ Thanh Hà —