Bác Hà giải đáp: Soi cổ tử cung gợi viêm lộ tuyến—khi nào cần Pap/HPV, khi nào phải sinh thiết để loại trừ tổn thương tiền ung thư và chọn hướng điều trị đúng?

Bác Hà gặp rất nhiều chị em đi soi cổ tử cung về, trên phiếu ghi “gợi viêm lộ tuyến”, kèm vài dòng mô tả đỏ – trợt – dễ chảy máu, rồi lo đến mất ngủ: “Có phải ung thư không?”, “Có cần đốt ngay không?”, “Sao bác sĩ lại hẹn Pap/HPV, có khi còn bảo sinh thiết?” Bác Hà hiểu cảm giác hoang mang đó, vì cổ tử cung là vùng “nhạy cảm” cả nghĩa đen lẫn nghĩa lo lắng.

Ở góc nhìn Đông y, bác Hà thường nói với chị em thế này: cổ tử cung và âm đạo giống như “cửa ngõ” của cơ thể nữ giới. Khi khí huyết không thông, thấp nhiệt tích lại, hoặc tỳ thận suy khiến “chính khí” yếu đi, cửa ngõ ấy dễ bị viêm, dễ tiết dịch, dễ tổn thương. Nhưng viêm khác với ung thư—và điều quan trọng là mình phân tầng nguy cơ đúng để xử lý đúng.

Cũng có chị em đến hỏi: “Chỉ là viêm lộ tuyến thôi mà sao bác sĩ còn bắt HPV, Pap, rồi nói nếu nghi thì sinh thiết?” Bác Hà nhận định: đây là cách làm cẩn trọng và văn minh. Viêm lộ tuyến có thể lành tính, nhưng vẫn cần sàng lọc để không bỏ sót tổn thương tiền ung thư (CIN) hoặc những biến đổi tế bào do HPV nguy cơ cao.

Trong bài này, bác Hà sẽ giải thích mạch lạc: viêm lộ tuyến là gì, vì sao soi cổ tử cung lại “gợi” viêm lộ tuyến, khi nào chỉ cần theo dõi – làm Pap/HPV, khi nào bắt buộc sinh thiết, và hướng điều trị nào giúp chị em vừa yên tâm vừa cải thiện bền vững.

Hiểu đúng “soi cổ tử cung gợi viêm lộ tuyến” là gì

Soi cổ tử cung (colposcopy) là quan sát bề mặt cổ tử cung dưới phóng đại, đôi khi kết hợp thử với dung dịch acid acetic (giấm) và Lugol (iod). Kết quả “gợi viêm lộ tuyến” thường dựa vào hình ảnh: vùng đỏ, mềm, dễ chảy máu khi chạm, có thể kèm dịch nhầy nhiều, bề mặt dạng hạt/viêm. Bác Hà nhấn mạnh với chị em: đây là mô tả hình ảnh học, chưa phải kết luận tế bào học hay mô bệnh học.

Viêm lộ tuyến cổ tử cung thường gặp khi biểu mô tuyến (vốn nằm trong ống cổ tử cung) “lộ” ra ngoài bề mặt, nhìn đỏ hơn vùng xung quanh. Bản thân lộ tuyến có thể là hiện tượng lành tính liên quan nội tiết. Nhưng khi kèm viêm nhiễm (nấm, tạp khuẩn, trùng roi…), khí hư bất thường và kích thích kéo dài, vùng này dễ phù nề – xung huyết – tiết dịch nhiều, chị em thấy khó chịu rõ rệt.

Bác Hà hay nói với chị em trẻ: “Cháu đừng nghe chữ ‘lộ’ mà sợ. Sợ nhất là mình bỏ qua sàng lọc, để viêm kéo dài làm môi trường âm đạo – cổ tử cung rối loạn, chính khí suy, rồi mọi thứ khó phục hồi hơn.”

Nguyên nhân thường gặp: Vì sao có lộ tuyến và vì sao lại viêm?

Bác Hà chia nguyên nhân thành 2 lớp: nền tảng cơ địa và tác nhân kích hoạt.

• Nội tiết và sinh nở: tuổi dậy thì, sau sinh, dùng thuốc nội tiết, giai đoạn biến động hormone… dễ làm vùng tuyến lộ ra nhiều hơn.
• Viêm nhiễm tái đi tái lại: nấm, vi khuẩn, tạp khuẩn, trùng roi; vệ sinh không phù hợp; quan hệ không an toàn; đặt vòng – can thiệp thủ thuật khiến niêm mạc dễ kích ứng.
• Môi trường âm đạo mất cân bằng: pH thay đổi, lợi khuẩn giảm, dịch tiết biến đổi, làm cổ tử cung “đứng mũi chịu sào”.
• Góc nhìn Đông y: phần nhiều thuộc các thể “thấp nhiệt hạ chú”, “tỳ hư sinh thấp”, “thận hư đới hạ”. Khi tỳ yếu, thấp sinh; thấp lâu hóa nhiệt, nhiệt hun đốt làm đỏ rát – khí hư vàng hôi; thận hư thì nền niêm mạc yếu, dễ tái phát. Bác Hà nhận thấy chị em càng stress, ngủ kém, ăn thất thường thì viêm càng dai dẳng.

Test nhanh viêm lộ tuyến CTC

Bạn đang gặp vấn đề phụ khoa nào?

Khí hư ra nhiều bất thường

Vùng kín có mùi hôi

Bị tiểu buốt, tiểu rắt

Kinh nguyệt không đều

Khí hư của bạn có màu sắc như thế nào?

Nhầy nhầy như dịch mũi/ sữa chua

Trắng đục hoặc vàng nhạt

Vàng đậm/ xanh + mùi khó chịu

Khí hư lợn cợn như bã đậu

Các biểu hiện khác đi kèm bạn gặp phải là?

Chảy máu âm đạo

Đau rát khi quan hệ

Đau âm ỉ bụng dưới

Ngứa vùng kín kéo dài

Lần gần đây nhất đi khám phụ khoa của bạn là?

1 - 3 tháng

6 tháng

1 năm

Không nhớ khi nào

Giải đáp 1-1 cùng Bác sĩ Đỗ Thanh Hà

Gửi BÀI TEST

Biểu hiện thường gặp: Khi nào chỉ khó chịu, khi nào là “cờ đỏ” cần khám sớm?

Triệu chứng hay gặp nhất là khí hư nhiều, đặc – loãng bất thường, mùi hôi, ngứa rát âm đạo, đau khi quan hệ, chảy máu sau quan hệ hoặc sau thăm khám, đau âm ỉ hạ vị. Bác Hà lưu ý: viêm lộ tuyến có thể không đau, nên nhiều chị em chủ quan cho đến khi khí hư kéo dài.

Còn những “cờ đỏ” chị em cần đi khám sớm và làm đầy đủ xét nghiệm theo chỉ định:

• Chảy máu âm đạo bất thường (không liên quan kỳ kinh), đặc biệt sau quan hệ lặp lại nhiều lần.
• Khí hư hôi tanh nặng, kèm đau vùng chậu, sốt hoặc mệt lả.
• Sụt cân không rõ lý do, đau dai dẳng, thiếu máu, mệt kéo dài.
• Đã điều trị viêm nhiều lần vẫn tái phát nhanh, hoặc cổ tử cung nhìn “xấu” trên soi.

Bác Hà nói thật với chị em: cờ đỏ không có nghĩa là ung thư, nhưng là lý do để mình làm đúng quy trình loại trừ tổn thương tiền ung thư cho chắc chắn.

Khi nào cần Pap smear và xét nghiệm HPV? Bác Hà hướng dẫn theo tình huống

Pap smear (phết tế bào cổ tử cung) và xét nghiệm HPV (đặc biệt HPV nguy cơ cao) là hai “tấm lưới” sàng lọc quan trọng. Bác Hà nhận định: soi cổ tử cung chỉ cho mình hình ảnh, còn Pap/HPV mới cho manh mối về tế bào và virus.

• Trường hợp soi gợi viêm lộ tuyến nhưng không có dấu hiệu nghi ngờ: chị em vẫn nên làm Pap và/hoặc HPV theo lịch sàng lọc định kỳ phù hợp độ tuổi và tiền sử. Nếu lâu rồi chưa sàng lọc, đây là thời điểm rất nên làm.
• Trường hợp khí hư kéo dài, chảy máu sau quan hệ, cổ tử cung dễ chạm máu: bác Hà thường khuyên làm Pap/HPV sớm, vì viêm có thể che lấp bất thường tế bào. Khi có kết quả, bác sĩ sẽ quyết định theo dõi, điều trị viêm trước hay cần can thiệp sâu hơn.
• Trường hợp từng có Pap bất thường, từng nhiễm HPV nguy cơ cao, hoặc bạn tình nguy cơ: nên ưu tiên HPV nguy cơ cao kèm Pap (đồng thời hoặc theo chỉ định). Bác Hà hay dặn: “Đừng đợi hết viêm mới làm, vì mình cần biết bức tranh toàn cảnh.”

Một điểm rất thực tế: nếu viêm quá rầm rộ (nhiều mủ, chảy máu, đau rát nhiều), bác sĩ có thể điều trị viêm ngắn ngày rồi hẹn làm Pap lại để giảm nguy cơ mẫu bị nhiễu. Nhưng điều này tùy người—chị em đừng tự trì hoãn.

Khi nào phải sinh thiết cổ tử cung để loại trừ tổn thương tiền ung thư?

Sinh thiết là lấy một mảnh mô nhỏ ở vùng nghi ngờ để xét nghiệm mô bệnh học. Bác Hà luôn nhắc: sinh thiết không phải vì “nghi ung thư ngay”, mà vì cần bằng chứng chắc chắn khi có dấu hiệu cảnh báo.

Những tình huống bác sĩ thường chỉ định sinh thiết (chị em đọc để hiểu, không phải để tự chẩn đoán):

• Trên soi có vùng nghi ngờ tổn thương tiền ung thư: vùng trắng bất thường sau thử acid acetic (trắng dày, bờ rõ), hình khảm (mosaic), chấm đáy (punctation), mạch máu bất thường, vùng không bắt màu iod đáng ngờ, hoặc tổn thương lan vào ống cổ tử cung.
• Pap smear bất thường mức độ cao (gợi ý tổn thương tiền ung thư mức cao) hoặc bất thường dai dẳng.
• HPV nguy cơ cao dương tính kéo dài, đặc biệt kèm thay đổi tế bào trên Pap hoặc hình ảnh soi không yên tâm.
• Chảy máu tiếp xúc lặp lại mà điều trị viêm không cải thiện, hoặc cổ tử cung sùi, loét, dễ bở.

Bác Hà đồng cảm với nỗi sợ sinh thiết của chị em. Nhưng bác Hà nói thật: mình thà khó chịu vài phút để có câu trả lời rõ ràng, còn hơn sống trong lo lắng kéo dài hoặc điều trị “mù” không đúng hướng.

Chọn hướng điều trị đúng: Đừng vội đốt khi chưa phân tầng nguy cơ

Nhiều chị em nghe “viêm lộ tuyến” là nghĩ ngay đến đốt điện/áp lạnh/laser. Bác Hà nhận định: đốt chỉ xử lý “phần ngọn” là bề mặt lộ tuyến, không tự động giải quyết nền viêm và cơ địa. Nếu chưa loại trừ tổn thương tiền ung thư bằng Pap/HPV (và sinh thiết khi cần), việc vội can thiệp có thể khiến theo dõi về sau khó hơn, thậm chí bỏ lỡ dấu hiệu quan trọng.

Vậy trình tự hợp lý thường là:

• Bước 1: đánh giá triệu chứng, khám và soi cổ tử cung.
• Bước 2: làm Pap/HPV khi đến lịch hoặc khi có yếu tố nguy cơ/triệu chứng kéo dài.
• Bước 3: nếu soi hoặc Pap/HPV gợi ý bất thường → sinh thiết theo chỉ định để chốt chẩn đoán.
• Bước 4: điều trị theo nguyên nhân: điều trị viêm, phục hồi hệ vi sinh, và chỉ cân nhắc can thiệp lộ tuyến khi phù hợp (lộ tuyến rộng, tái viêm nhiều, tiết dịch nhiều ảnh hưởng sinh hoạt… và đã loại trừ tổn thương tiền ung thư).

Ở góc nhìn Đông y, bác Hà luôn “kéo” chị em về điều trị nền: thanh thấp nhiệt, kiện tỳ hóa thấp, bổ thận cố xung, điều hòa khí huyết. Khi nền vững, niêm mạc khỏe, dịch tiết ổn, thì dù có lộ tuyến, chị em vẫn ít viêm và ít tái phát hơn.

Cách cải thiện theo Đông y: Làm sạch “thấp”, nuôi lại “chính khí” để bền

Bác Hà chia sẻ các hướng cải thiện mang tính nguyên tắc (chị em cần khám để gia giảm theo cơ địa, không nên tự kê toa):

• Thanh thấp nhiệt – giảm khí hư hôi, vàng: ưu tiên ăn thanh đạm, giảm đồ cay nóng, rượu bia, đồ chiên; tăng nước ấm, rau xanh, thực phẩm dễ tiêu. Bác Hà thường thấy chỉ cần chị em “hạ nhiệt” ăn uống 2–3 tuần, khí hư đã bớt rất rõ.
• Kiện tỳ hóa thấp – giảm ẩm ướt dai dẳng: ngủ đúng giờ, giảm đồ ngọt – sữa nếu cơ địa nhiều đờm thấp, hạn chế thức khuya. Tỳ mạnh thì thấp tự lui, môi trường vùng kín cũng “khô thoáng” hơn.
• Bổ thận – nâng nền niêm mạc: chị em hay tái phát sau sinh, sau nhiều đợt dùng kháng sinh/đặt thuốc, hoặc mệt kéo dài thường có nền thận khí suy. Khi thận vững, “cửa ngõ” cũng vững.
• Điều khí hoạt huyết – giảm đau tức, giảm viêm dai dẳng: vận động nhẹ, đi bộ, yoga, thở sâu; tránh căng thẳng kéo dài vì can khí uất sẽ “đè” xuống vùng hạ tiêu, làm rối loạn tiết dịch.
• Vệ sinh đúng: không thụt rửa sâu, không lạm dụng dung dịch sát khuẩn mạnh; thay quần lót thoáng; quan hệ an toàn; điều trị đồng thời cho bạn tình khi có chỉ định. Bác Hà nhắc khéo: “Chị em đừng ‘rửa cho sạch’ quá mức, vì càng rửa mạnh càng phá hệ vi sinh.”

Nếu chị em muốn tham khảo thêm thói quen giúp giảm viêm tái phát mà bác Hà hay dặn trong phòng khám, có thể xem bài:
Làm gì để tránh viêm nhiễm phụ khoa hiệu quả và an toàn?

Lưu ý dành cho chị em để không bỏ sót nguy cơ và điều trị đúng hướng

• Đừng tự kết luận “ung thư” chỉ vì soi gợi viêm lộ tuyến, nhưng cũng đừng chủ quan bỏ qua Pap/HPV nếu đã đến lịch hoặc có triệu chứng kéo dài.
• Không vội can thiệp đốt/laser khi chưa phân tầng nguy cơ bằng Pap/HPV; và nếu bác sĩ đề nghị sinh thiết vì có vùng nghi ngờ, chị em nên làm để chốt chẩn đoán.
• Điều trị viêm phải đi cùng phục hồi nền: nếu chỉ đặt thuốc/kháng sinh lặp lại mà không chỉnh ăn ngủ, không phục hồi hệ vi sinh và cơ địa thấp nhiệt – tỳ thận, bệnh rất dễ “đi vòng”. Bác Hà đã gặp quá nhiều trường hợp như vậy.
• Tái khám đúng hẹn: cổ tử cung là vùng biến đổi theo thời gian; theo dõi định kỳ giúp mình bắt đúng thời điểm xử lý, tránh lo lắng mơ hồ.
• Nếu chị em đang mong con, càng cần điều trị viêm nền vững trước khi tính chuyện can thiệp; vì môi trường cổ tử cung – âm đạo ổn định sẽ hỗ trợ thụ thai và giữ thai tốt hơn (đây là điều bác Hà chứng kiến rất nhiều trong thực hành Đông y).

Kết lại, bác Hà muốn chị em nhớ một câu: viêm lộ tuyến là chuyện hay gặp, nhưng “đi đúng quy trình” mới là chìa khóa. Soi cổ tử cung cho mình dấu hiệu, Pap/HPV cho mình sàng lọc tế bào và virus, còn sinh thiết là “bằng chứng vàng” khi có điểm nghi ngờ. Khi đã loại trừ nguy cơ tiền ung thư, mình điều trị viêm và điều chỉnh cơ địa theo Đông y sẽ bền và nhẹ nhàng hơn rất nhiều.

— Thạc sĩ, bác sĩ Đỗ Thanh Hà —