Bác Hà giải đáp: Huyệt Địa Thương tác động thần kinh mặt, nội tiết ra sao?

Bác Hà gặp rất nhiều trường hợp chị em thắc mắc vì sao chỉ một huyệt nhỏ ở khóe miệng như huyệt Địa Thương lại có thể tác động đến thần kinh mặt, thậm chí ảnh hưởng cả nội tiết. Thực tế, khi xuất hiện méo miệng, giật cơ mặt, tê bì vùng môi má hoặc da mặt sạm nám, rối loạn kinh nguyệt… nhiều chị em không nghĩ rằng gốc rễ có thể liên quan đến sự mất cân bằng kinh lạc và khí huyết vùng mặt. Dưới góc nhìn Đông y, huyệt Địa Thương không đơn thuần là huyệt thẩm mỹ mà còn là điểm giao thoa quan trọng của kinh Dương minh, liên hệ mật thiết đến thần kinh mặt và nội tiết toàn thân.

Huyệt Địa Thương nằm ở đâu và liên hệ thế nào với thần kinh mặt?

Huyệt Địa Thương nằm ngay cạnh khóe miệng, trên đường đi của kinh Vị (Túc Dương minh Vị kinh). Theo Đông y, kinh Dương minh có nhiều khí huyết, đi lên vùng mặt, nuôi dưỡng cơ môi, má và liên quan mật thiết đến hệ thống cơ – thần kinh mặt.

Bác Hà nhận định rằng, sở dĩ huyệt Địa Thương tác động mạnh đến thần kinh mặt là bởi khu vực này tương ứng với nhánh thần kinh số VII (dây thần kinh mặt) theo giải phẫu hiện đại. Khi khí huyết ứ trệ, phong hàn xâm nhập hoặc can phong nội động, vùng kinh lạc quanh miệng dễ bị tắc nghẽn, dẫn đến biểu hiện như:

• Méo miệng, liệt mặt ngoại biên
• Giật cơ vùng môi má
• Tê bì, cảm giác châm chích quanh khóe miệng
• Nói ngọng, khó khép kín môi

Theo quan điểm Đông y, “thông tắc bất thống” – khí huyết lưu thông thì không đau, khi tắc sẽ sinh bệnh. Huyệt Địa Thương chính là vị trí giúp khai thông khí huyết vùng mặt, điều hòa kinh Vị, từ đó hỗ trợ phục hồi vận động cơ mặt.

Bác Hà từng điều trị cho nhiều chị em sau sinh hoặc sau khi nhiễm lạnh đột ngột bị liệt nhẹ vùng môi. Khi tác động đúng huyệt Địa Thương kết hợp điều hòa toàn thân, triệu chứng cải thiện rõ rệt. Điều đó cho thấy vai trò của huyệt không chỉ mang tính tại chỗ mà còn có giá trị điều hòa tổng thể.

Vì sao huyệt Địa Thương có liên quan đến nội tiết?

Nhiều chị em ngạc nhiên khi nghe nói huyệt vùng mặt lại liên quan đến nội tiết. Nhưng theo Đông y, nội tiết không phải một tuyến riêng lẻ mà là sự phối hợp của Tạng Can – Tỳ – Thận trong việc điều hòa khí huyết, tinh huyết và âm dương.

Kinh Vị đi qua huyệt Địa Thương có mối liên hệ mật thiết với Tỳ Vị – nguồn sinh hóa khí huyết. Khi Tỳ Vị suy yếu, khí huyết không đủ nuôi dưỡng da mặt, dễ xuất hiện:

• Da xỉn màu, nám, tàn nhang
• Môi khô, nhợt nhạt
• Mụn nội tiết quanh miệng
• Kinh nguyệt không đều

Bác Hà nhấn mạnh rằng, nhiều trường hợp rối loạn nội tiết biểu hiện sớm qua vùng mặt, đặc biệt quanh miệng và cằm. Khi khí huyết ứ trệ tại kinh Dương minh, cơ thể phản ánh bằng mụn, nám hoặc thay đổi sắc môi.

Hơn nữa, vùng quanh miệng còn liên quan đến Thận khí theo học thuyết “ngũ luân”. Thận tàng tinh, chủ sinh dục và nội tiết. Khi Thận âm hư hoặc Thận dương suy, chị em dễ thấy môi khô sạm, xuất hiện nếp nhăn khóe miệng sớm, giảm ham muốn, kinh nguyệt rối loạn. Tác động vào huyệt Địa Thương đúng cách sẽ giúp điều hòa kinh lạc vùng mặt, hỗ trợ cân bằng khí huyết – gián tiếp hỗ trợ điều hòa nội tiết.

Biểu hiện thường gặp khi huyệt Địa Thương và kinh lạc vùng mặt mất cân bằng

Theo kinh nghiệm lâm sàng, Bác Hà nhận thấy những chị em có vấn đề tại huyệt Địa Thương và kinh Vị thường có các biểu hiện:

• Hai khóe miệng lệch nhẹ khi cười
• Thường xuyên giật nhẹ vùng môi khi mệt mỏi
• Mụn viêm tập trung quanh miệng
• Da vùng má chảy xệ sớm
• Cảm giác nóng trong, táo bón, đầy bụng

Bác Hà cho rằng, không nên chỉ chăm chăm xử lý triệu chứng ngoài da. Nếu chỉ bôi thuốc trị mụn hay dùng mỹ phẩm nâng cơ mà không điều chỉnh bên trong, tình trạng sẽ tái phát. Đông y luôn coi trọng gốc bệnh – tức là sự mất cân bằng khí huyết và tạng phủ.

Cách cải thiện theo quan điểm Đông y

Để huyệt Địa Thương phát huy đúng vai trò và hỗ trợ thần kinh mặt – nội tiết, Bác Hà thường khuyên chị em phối hợp nhiều phương pháp:

Day ấn huyệt đúng cách: Dùng ngón tay day nhẹ hai bên khóe miệng 1–2 phút, lực vừa phải, mỗi ngày 2–3 lần. Điều này giúp lưu thông khí huyết, giảm co cứng cơ mặt.

Châm cứu – cứu ngải: Với trường hợp liệt mặt, giật cơ hoặc rối loạn thần kinh mặt, châm cứu tại huyệt Địa Thương kết hợp các huyệt như Giáp Xa, Nghinh Hương, Hợp Cốc giúp phục hồi nhanh hơn.

Điều hòa Tỳ Vị – Can Thận: Bác Hà luôn nhấn mạnh phải dưỡng Tỳ để sinh khí huyết, bổ Thận để ổn định nội tiết. Chế độ ăn nên hạn chế đồ cay nóng, rượu bia; tăng thực phẩm bổ huyết như đậu đen, mè đen, táo đỏ.

Giữ ấm vùng mặt: Phong hàn là nguyên nhân hàng đầu gây liệt mặt. Chị em tuyệt đối tránh để quạt, điều hòa thổi trực tiếp vào mặt khi ngủ.

Bác Hà nhận định rằng, tác động vào huyệt Địa Thương chỉ là một phần. Quan trọng hơn là phải điều chỉnh toàn bộ hệ thống khí huyết và tạng phủ thì mới đạt hiệu quả bền vững.

Lưu ý dành cho chị em

Bác Hà hiểu rằng nhiều chị em khi thấy méo miệng nhẹ hoặc mụn quanh miệng thường chủ quan. Nhưng nếu kèm theo mệt mỏi, rối loạn kinh nguyệt hoặc suy giảm sức khỏe tổng thể, đó có thể là dấu hiệu cơ thể đang mất cân bằng sâu bên trong.

• Không tự ý châm cứu tại nhà nếu chưa được hướng dẫn
• Không day ấn quá mạnh gây tổn thương cơ vùng mặt
• Khi có dấu hiệu liệt mặt cấp tính cần thăm khám sớm
• Duy trì lối sống điều độ, ngủ trước 23h để bảo vệ Can huyết và Thận tinh

Theo quan điểm của Bác Hà, chăm sóc huyệt Địa Thương đúng cách không chỉ giúp gương mặt cân đối mà còn góp phần điều hòa nội tiết, cải thiện khí sắc và sức khỏe toàn diện. Đông y luôn nhìn con người là một thể thống nhất – khi khí huyết lưu thông, thần kinh ổn định, nội tiết tự nhiên sẽ hài hòa.

— Thạc sĩ, bác sĩ Đỗ Thanh Hà —