Bác Hà giải đáp: Huyệt Ngư Tế với ho mạn, khàn tiếng và nguy cơ hao khí phế

Ho mạn tính, khàn tiếng kéo dài không chỉ khiến chị em mệt mỏi, mất tự tin trong giao tiếp mà còn là dấu hiệu cho thấy phế khí đang suy yếu dần. Bác Hà gặp rất nhiều trường hợp ho dai dẳng hàng tháng, dùng đủ loại siro, kháng sinh mà không dứt, giọng nói ngày càng yếu, hơi thở ngắn. Trong Đông y, đây không đơn thuần là triệu chứng tại cổ họng mà là biểu hiện của hao tổn khí phế. Huyệt Ngư Tế chính là một trong những huyệt vị quan trọng giúp điều hòa phế khí, cải thiện ho mạn và khàn tiếng nếu được tác động đúng cách.

Vì sao ho mạn và khàn tiếng lại liên quan đến hao khí phế?

Theo Đông y, phế chủ khí, chủ bì mao và khai khiếu ra mũi họng. Khi phế khí đầy đủ, tiếng nói trong, hơi thở dài và đều. Ngược lại, khi phế khí suy, chị em sẽ dễ bị ho kéo dài, tiếng nói khàn, hụt hơi khi nói nhiều. Bác Hà nhận thấy phần lớn chị em mắc ho mạn không phải do nhiễm trùng cấp tính mà do phế khí hư lâu ngày.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Thứ nhất là cảm mạo tái phát nhiều lần khiến phế khí suy yếu. Thứ hai là làm việc trong môi trường điều hòa lạnh, khói bụi hoặc nói nhiều, la hét nhiều làm tổn thương tân dịch phế. Thứ ba là stress kéo dài khiến khí cơ uất trệ, phế mất tuyên giáng. Đông y gọi đó là “phế khí hư” hoặc “phế âm hư”.

Bác Hà luôn nhấn mạnh rằng nếu chỉ tập trung làm dịu cổ họng mà không điều chỉnh gốc là phế khí thì ho mạn sẽ tái đi tái lại. Đặc biệt ở chị em sau sinh, người làm nghề giáo viên, bán hàng, MC… nguy cơ hao khí phế càng cao.

Huyệt Ngư Tế có vai trò gì trong điều trị ho mạn, khàn tiếng?

Huyệt Ngư Tế nằm ở bờ ngoài mô ngón cái, thuộc kinh Phế. Đây là huyệt Huỳnh của kinh Phế, có tác dụng thanh phế, nhuận táo, lợi yết hầu. Trong thực hành lâm sàng, Bác Hà thường hướng dẫn chị em day ấn huyệt này khi có biểu hiện ho khan, rát họng, khàn tiếng.

Khi tác động đúng vào huyệt Ngư Tế, khí của kinh Phế được điều hòa, giúp phế khí tuyên thông tốt hơn. Điều này không chỉ giảm ho mà còn cải thiện chất lượng giọng nói. Với những chị em nói nhiều bị mất tiếng tạm thời, day ấn huyệt Ngư Tế kết hợp xoa bóp kinh Phế dọc cánh tay cho hiệu quả khá rõ.

Bác Hà nhận định rằng huyệt Ngư Tế đặc biệt hữu ích trong các trường hợp ho do phế nhiệt hoặc phế âm hư gây khàn tiếng, khô họng. Tuy nhiên, nếu ho do đàm thấp nhiều, kèm tức ngực nặng ngực thì cần phối hợp thêm các huyệt khác và điều chỉnh tỳ vị.

Biểu hiện thường gặp khi phế khí hao tổn

Không ít chị em chủ quan vì nghĩ ho là bệnh vặt. Nhưng theo quan sát của Bác Hà, khi phế khí suy, cơ thể sẽ có những dấu hiệu rất rõ:

• Ho khan kéo dài, ít đờm hoặc đờm dính khó khạc.
• Khàn tiếng, nói nhanh mệt, hụt hơi.
• Dễ cảm lạnh, hắt hơi, sợ gió.
• Da khô, môi khô, cổ họng nóng rát.
• Ra mồ hôi tự nhiên, nhất là khi vận động nhẹ.

Những biểu hiện này cho thấy chức năng tuyên phát và túc giáng của phế đã suy giảm. Nếu để lâu, phế không chủ được khí thì toàn bộ cơ thể cũng bị ảnh hưởng, sức đề kháng giảm, dễ mắc bệnh đường hô hấp tái phát.

Bác Hà thường liên hệ thêm với chị em về các vấn đề phụ khoa khi cơ thể suy nhược, bởi khí huyết suy yếu lâu ngày cũng tác động đến nội tiết và chu kỳ. 

Cách cải thiện ho mạn và khàn tiếng theo Đông y

Bác Hà luôn nhấn mạnh điều trị phải đi từ gốc. Với ho mạn và khàn tiếng, cần vừa dưỡng phế, vừa phục hồi khí.

Day ấn huyệt Ngư Tế: Dùng ngón tay cái của bàn tay đối diện ấn vào huyệt, day tròn nhẹ nhàng trong 1–2 phút, mỗi ngày 2–3 lần. Khi ấn có cảm giác hơi tức nhẹ là đạt. Kiên trì thực hiện ít nhất 2–3 tuần.

Xoa bóp kinh Phế: Vuốt dọc mặt trong cánh tay từ vai xuống ngón cái giúp thông kinh hoạt lạc, hỗ trợ lưu thông phế khí.

Dưỡng âm nhuận phế: Chị em nên bổ sung các thực phẩm như lê hấp mật ong, bách hợp, hạt sen. Theo Đông y, đây là nhóm thực dưỡng giúp nhuận phế, sinh tân dịch.

Điều chỉnh lối sống: Tránh nói quá nhiều khi cổ họng đang viêm. Hạn chế đồ cay nóng, rượu bia vì dễ hao tân dịch phế. Ngủ đủ giấc để khí huyết phục hồi.

Bác Hà khẳng định rằng chỉ khi chị em kiên trì điều dưỡng, kết hợp huyệt đạo và ăn uống hợp lý thì phế khí mới được củng cố bền vững. Nếu chỉ xoa bóp vài ngày rồi bỏ dở, hiệu quả sẽ không lâu dài.

Lưu ý dành cho chị em khi tác động huyệt Ngư Tế

Bác Hà lưu ý rằng không phải trường hợp nào cũng day ấn mạnh là tốt. Nếu chị em đang sốt cao, viêm cấp tính nặng, hoặc có tổn thương vùng bàn tay thì không nên tự ý tác động huyệt.

Với người ho kéo dài trên 8 tuần, sụt cân, ho ra máu, cần thăm khám chuyên khoa để loại trừ bệnh lý nghiêm trọng. Đông y luôn coi trọng biện chứng luận trị, nghĩa là phải phân thể bệnh rõ ràng trước khi áp dụng phương pháp.

Chị em cũng không nên lạm dụng các bài thuốc truyền miệng khi chưa hiểu rõ cơ địa. Mỗi người có một thể trạng khác nhau: có người phế nhiệt, có người phế hư hàn, có người kèm tỳ hư sinh đàm. Bác Hà luôn cá nhân hóa phác đồ dựa trên thể bệnh cụ thể.

Điều quan trọng nhất, theo Bác Hà, là lắng nghe cơ thể mình. Khi ho kéo dài và giọng nói thay đổi, đó là lúc chị em cần quan tâm đến phế khí nhiều hơn, đừng để đến khi cơ thể suy nhược mới điều trị.

Kiên trì dưỡng phế, điều hòa khí huyết và chăm sóc đúng cách, chị em hoàn toàn có thể cải thiện ho mạn, lấy lại giọng nói trong trẻo và bảo vệ phế khí lâu dài.

— Thạc sĩ, bác sĩ Đỗ Thanh Hà —