Bác Hà giải đáp day bấm huyệt phong trì sai cách có hại não và dây thần kinh?

Đây là câu hỏi mà Bác Hà gặp rất nhiều trong quá trình thăm khám. Không ít chị em vì đau đầu, chóng mặt, mất ngủ, tê bì vai gáy mà tự tìm cách day bấm huyệt tại nhà theo hướng dẫn trên mạng. Nhưng sau khi làm xong lại thấy đau tăng lên, choáng váng, thậm chí lo lắng rằng mình đã “ấn nhầm vào dây thần kinh” hay “ảnh hưởng đến não”. Bác Hà rất thấu hiểu tâm lý hoang mang đó.

Phong trì là một huyệt vị quan trọng trong Đông y, nếu tác động đúng sẽ hỗ trợ rất tốt cho chứng đau đầu, cổ gáy, cảm mạo, rối loạn tiền đình. Nhưng nếu làm sai kỹ thuật, dùng lực quá mạnh hoặc bấm khi cơ thể đang không phù hợp, hoàn toàn có thể gây ra những phản ứng bất lợi.

Lý giải nguyên nhân vì sao day bấm huyệt phong trì sai cách có thể gây hại

Theo Đông y, huyệt phong trì nằm ở vùng lõm phía sau tai, tại chỗ lõm giữa cơ ức đòn chũm và cơ thang. Đây là nơi giao hội của nhiều kinh mạch quan trọng như kinh Đởm, kinh Bàng Quang, có liên hệ mật thiết đến vùng đầu, não bộ và hệ thần kinh trung ương.

Bác Hà nhận định rằng, phong trì không chỉ là một điểm trên da thịt, mà là “cửa ngõ” điều hòa phong tà, thanh nhiệt, thông kinh hoạt lạc cho toàn vùng đầu. Nếu chị em day ấn quá mạnh, ấn liên tục trong thời gian dài hoặc thực hiện khi vùng cổ gáy đang viêm cấp tính, cơ co cứng nhiều, thì có thể gây:

• Kích thích quá mức hệ thần kinh thực vật
• Làm co thắt mạch máu vùng cổ – nền sọ
• Gây chèn ép tạm thời lên dây thần kinh vùng chẩm
• Làm tăng cảm giác chóng mặt, buồn nôn

Về mặt giải phẫu hiện đại, vùng phong trì nằm gần các cấu trúc quan trọng như động mạch đốt sống, dây thần kinh chẩm lớn. Khi day sai hướng, dùng lực đột ngột, có thể gây kích thích mạnh khiến chị em cảm thấy choáng, ù tai, hoa mắt. Tuy nhiên, Bác Hà khẳng định rằng trong đa số trường hợp, đây là phản ứng kích thích tạm thời chứ hiếm khi gây tổn thương não thực sự.

Trong Đông y, nếu tác động sai vào phong trì khi cơ thể đang “chính khí suy”, khí huyết kém lưu thông, sẽ khiến phong tà càng dễ xâm nhập, gây đau đầu tăng, nặng đầu, mất ngủ. Bác Hà từng gặp nhiều chị em sau khi tự day bấm thì đau đầu lan ra hai bên thái dương, cổ cứng hơn trước.

Các biểu hiện thường gặp khi day bấm sai cách

Chị em cần lưu ý những biểu hiện sau sau khi tác động vào huyệt phong trì:

• Đau tăng lên ngay sau khi bấm
• Chóng mặt, buồn nôn, cảm giác quay cuồng
• Tê lan xuống vai hoặc lên đỉnh đầu
• Ù tai, nặng đầu
• Mệt mỏi, bủn rủn tay chân

Bác Hà nhận định rằng, nếu các triệu chứng này chỉ thoáng qua vài phút rồi giảm dần thì thường không đáng lo. Nhưng nếu kéo dài nhiều giờ, thậm chí 1–2 ngày không cải thiện, chị em cần dừng ngay việc tự bấm và nên được thăm khám cẩn thận.

Đặc biệt, những người có tiền sử thoái hóa đốt sống cổ, thoát vị đĩa đệm cổ, rối loạn tiền đình, huyết áp thấp… càng phải thận trọng. Bởi phong trì nằm sát vùng cột sống cổ – nơi vốn đã nhạy cảm. Bác Hà luôn nhấn mạnh rằng không phải ai cũng có thể tự day bấm theo một cách giống nhau.

Cách cải thiện khi đã lỡ day bấm sai

Nếu chị em đã day bấm và xuất hiện khó chịu, trước tiên cần ngừng ngay việc tác động vào huyệt. Sau đó nên:

• Nằm nghỉ ở nơi yên tĩnh, tránh ánh sáng mạnh
• Xoa nhẹ vùng cổ gáy theo chiều từ trên xuống dưới để thư giãn cơ
• Uống nước ấm, có thể thêm vài lát gừng mỏng để ôn dương, tán hàn
• Chườm ấm nhẹ vùng cổ gáy nếu không có viêm cấp

Theo quan điểm Đông y, khi vùng cổ gáy bị kích thích quá mức, khí huyết có thể bị rối loạn tạm thời. Bác Hà thường khuyên chị em nên điều hòa lại bằng cách xoa bóp nhẹ nhàng toàn bộ vai gáy thay vì chỉ tập trung vào một điểm.

Trong trường hợp triệu chứng kéo dài, chị em nên được đánh giá tổng thể thể trạng: khí huyết, can thận, phong hàn – phong nhiệt… Việc điều trị không chỉ dừng ở một huyệt phong trì mà cần điều chỉnh toàn bộ hệ thống kinh lạc.

Bác Hà cũng lưu ý rằng, nhiều chị em đau đầu mạn tính do rối loạn khí huyết, can khí uất, stress kéo dài. Khi đó, chỉ day bấm phong trì không thể giải quyết tận gốc. Cần kết hợp điều chỉnh sinh hoạt, ngủ nghỉ và có thể sử dụng bài thuốc phù hợp theo thể bệnh.

Nhận định của Bác Hà về việc tự ý day bấm huyệt tại nhà

Bác Hà gặp rất nhiều chị em vì quá nôn nóng muốn hết đau mà lạm dụng day bấm nhiều lần trong ngày. Đông y luôn coi trọng nguyên tắc “vừa đủ”. Tác động quá mức cũng giống như dùng thuốc quá liều – đều có thể gây phản tác dụng.

Phong trì là huyệt mạnh, không nên day quá 1–2 phút mỗi bên, lực vừa phải, ấn giữ rồi thả, không xoáy sâu và không giật mạnh. Phụ nữ đang mệt mỏi, huyết áp thấp, thiếu máu, sau khi thức khuya nhiều ngày càng cần thận trọng.

Lưu ý dành cho chị em khi tác động vào huyệt phong trì

• Không day bấm khi đang sốt cao, viêm cấp vùng cổ gáy
• Không dùng lực mạnh, không bấm quá lâu
• Không thực hiện khi đang đói lả hoặc quá mệt
• Không tự bấm nếu có tiền sử bệnh lý cột sống cổ nặng
• Nên được hướng dẫn trực tiếp bởi người có chuyên môn

Bác Hà luôn nhấn mạnh rằng chăm sóc sức khỏe theo Đông y là cả một quá trình điều hòa tổng thể. Một huyệt vị dù tốt đến đâu cũng không thể thay thế việc điều chỉnh gốc rễ bệnh. Nếu chị em thường xuyên đau đầu, chóng mặt, tê bì tay chân, hãy nghĩ đến việc thăm khám bài bản thay vì chỉ tìm cách bấm huyệt tạm thời.

Sức khỏe thần kinh và não bộ rất quan trọng. Đừng vì vài phút nôn nóng mà làm cơ thể rối loạn thêm. Khi hiểu đúng và làm đúng, phong trì sẽ là “trợ thủ” đắc lực. Nhưng nếu làm sai, chính chị em sẽ là người phải chịu hậu quả khó chịu nhất.

— Thạc sĩ, bác sĩ Đỗ Thanh Hà —