Bác Hà giải đáp: Cổ tử cung lộ tuyến gây khí hư, rát sau quan hệ có làm khó thụ thai không

Bác Hà gặp rất nhiều cháu, nhiều chị em đến trong tâm trạng vừa mệt, vừa lo: “Khí hư ra nhiều, có mùi… quan hệ xong rát buốt… đi khám thì bác sĩ bảo lộ tuyến cổ tử cung… vậy có khó thụ thai không, có cần đốt hay áp lạnh không ạ?”

Với những nỗi lo kiểu này, Bác Hà hiểu lắm. Vì phụ khoa không chỉ là chuyện “khó chịu vùng kín”, mà là chuyện tự tin, chuyện hạnh phúc vợ chồng, và cả hy vọng làm mẹ. Nhiều người càng lo càng căng thẳng, càng căng thẳng thì cơ thể càng rối, khí huyết càng kém lưu thông, triệu chứng lại càng dai dẳng.

Bác Hà xin nói rõ ngay từ đầu theo cách dễ hiểu: lộ tuyến (lộ tuyến cổ tử cung) tự nó thường là một thay đổi lành tính. Nhưng lộ tuyến kèm viêm (khí hư bất thường, rát/đau sau quan hệ, chảy máu tiếp xúc…) mới là điều khiến chị em mệt mỏi và có thể ảnh hưởng đến khả năng thụ thai. Đặc biệt, Đông y nhìn sâu hơn: đây thường là dấu hiệu thấp – nhiệt – hư – ứ đang tụ ở hạ tiêu, cần xử lý “gốc” thì mới bền.

Lộ tuyến cổ tử cung là gì và vì sao lại gây khí hư, rát sau quan hệ?

Lộ tuyến cổ tử cung thường được hiểu là tình trạng các tuyến ở trong ống cổ tử cung “lộ” ra ngoài bề mặt cổ tử cung. Bản thân mô tuyến tiết dịch nhiều hơn, nên chị em dễ thấy khí hư tăng. Khi đi kèm viêm, dịch càng nhiều, dễ đổi màu, có mùi, gây ngứa rát.

Rát sau quan hệ thường đến từ 3 nhóm nguyên nhân mà Bác Hà hay gặp nhất:

• Viêm cổ tử cung/viêm âm đạo kèm lộ tuyến: niêm mạc nhạy cảm, cọ xát là rát, thậm chí chảy máu nhẹ.
• Mất cân bằng môi trường vùng kín: pH rối loạn, vi sinh bất lợi phát triển, dễ nóng rát, khí hư có mùi rõ hơn sau quan hệ.
• Khô – tổn thương – co thắt do căng thẳng: nhiều chị em lo quá, cơ thể “căng” dẫn tới khô rát, đau khi quan hệ, càng quan hệ càng sợ.

Theo Đông y, các biểu hiện này thường quy về chứng “đới hạ”. Bác Hà hay giải thích: khí hư chính là “tấm gương” phản chiếu tình trạng tạng phủ—đặc biệt là Tỳ (vận hóa thủy thấp), Can (điều đạt khí), Thận (chủ sinh dục). Khi tỳ hư sinh thấp, thấp lâu hóa nhiệt; hoặc can uất sinh nhiệt; hoặc thận hư khiến hạ tiêu yếu—thấp nhiệt dễ tụ lại, gây khí hư, mùi, rát, viêm tái đi tái lại.

Chị em có thể tham khảo thêm góc nhìn Đông y về khí hư/đới hạ tại đây: “Đới hạ” và cách điều hòa an toàn từ Đông y.

Lộ tuyến có làm khó thụ thai không?

Bác Hà trả lời thẳng: đa phần lộ tuyến đơn thuần không làm vô sinh. Nhưng nếu cháu/chị em đang có khí hư nhiều, viêm dai dẳng, rát sau quan hệ thì khả năng thụ thai có thể bị ảnh hưởng theo những cơ chế sau:

• Chất nhầy cổ tử cung bị viêm: dịch tiết bất thường, môi trường không thuận lợi khiến tinh trùng khó di chuyển, “kẹt” hoặc giảm sống sót.
• Viêm lan lên trên: nếu viêm kéo dài, không kiểm soát, nguy cơ ảnh hưởng vòi trứng, nội mạc… (đây là điều Bác Hà luôn nhắc chị em đừng chủ quan).
• Đau rát làm giảm tần suất quan hệ: nhiều cặp vợ chồng “né” dần vì sợ đau, vô tình bỏ lỡ thời điểm rụng trứng.
• Rối loạn nền tảng cơ thể: Đông y cho rằng thấp nhiệt uất kết lâu ngày làm khí huyết kém thông, thận khí suy, can khí uất—đều là yếu tố khiến “thai khí khó yên”, khó đậu thai hoặc dễ sảy sớm ở cơ địa nhạy.

Vì vậy, nếu chị em đang mong con, Bác Hà thường ưu tiên hướng đi: kiểm soát viêm – điều hòa cơ địa – nuôi lại khí huyết. Khi môi trường hạ tiêu sạch, dịch nhầy ổn, khí huyết sung, thận khí đủ—khả năng thụ thai sẽ “mở cửa” hơn rất nhiều.

Khi nào nên đốt/áp lạnh? Bác Hà nhìn nhận thế nào để tránh “làm quá tay”?

Đốt/áp lạnh (các phương pháp can thiệp tại chỗ) có thể giúp xử lý phần mô tuyến lộ ra, giảm tiết dịch và giảm triệu chứng trong một số trường hợp. Tuy nhiên, Bác Hà luôn nhấn mạnh: đừng vội can thiệp khi chưa xử lý viêm và chưa tầm soát đầy đủ.

Thông thường, chị em nên cân nhắc (và cần được bác sĩ sản phụ khoa thăm khám trực tiếp) khi có các tình huống:

• Khí hư nhiều, viêm tái phát liên tục dù đã điều trị nội khoa đúng và đủ liệu trình.
• Chảy máu sau quan hệ (chảy máu tiếp xúc) lặp lại, ảnh hưởng sinh hoạt.
• Tổn thương lộ tuyến rộng, dịch tiết nhiều gây viêm kéo dài, làm chị em kiệt sức.
• Đã làm xét nghiệm sàng lọc cần thiết theo chỉ định (tầm soát tế bào cổ tử cung, soi cổ tử cung nếu cần…) để loại trừ bất thường khác.

Bác Hà cũng chia sẻ thật lòng: can thiệp tại chỗ có thể giảm triệu chứng nhanh, nhưng nếu cơ địa vẫn “thấp nhiệt – tỳ hư – can uất – thận suy” thì tái phát vẫn dễ xảy ra. Một số chị em sau can thiệp vẫn còn rát, khô, hoặc dễ viêm lại nếu chăm sóc chưa đúng hoặc cơ thể chưa được điều hòa.

Nếu chị em đang trong giai đoạn chuẩn bị mang thai, thường sẽ được cân nhắc rất kỹ thời điểm can thiệp. Bác Hà hay khuyên: ưu tiên làm sạch viêm, ổn định dịch, nâng thể trạng trước; khi mọi thứ êm, quyết định can thiệp sẽ “nhẹ nhàng” và ít rủi ro hơn.

Cách cải thiện theo Đông y: Bác Hà tập trung “giảm viêm – hết khí hư – bền cơ địa”

Bác Hà thường nói với chị em: muốn bền thì phải nhìn cơ thể theo “bản đồ” Đông y. Cùng là lộ tuyến nhưng người thì khí hư vàng hôi rát (thấp nhiệt), người lại khí hư trắng loãng kéo dài mệt mỏi (tỳ thận hư), người thì cứ căng thẳng là bùng viêm (can uất hóa nhiệt)… Mỗi thể cần cách điều hòa khác nhau.

Nhóm hướng điều hòa mà Bác Hà hay dùng để chị em dễ hiểu:

• Thanh nhiệt – lợi thấp – giải độc khi khí hư vàng/ xanh, mùi hôi, nóng rát, tiểu rát: mục tiêu là “rút thấp nhiệt” ở hạ tiêu.
• Kiện tỳ – hóa thấp khi khí hư trắng đục, dai dính, người mệt, ăn kém, bụng trướng: giúp tỳ vận hóa tốt thì “thấp” không sinh thêm.
• Bổ thận – cố xung nhâm khi cơ địa lạnh, dễ đau lưng, tay chân lạnh, khí hư loãng dai dẳng, khó đậu thai: nuôi nền sinh sản, ổn định tử cung.
• Sơ can – lý khí – hoạt huyết khi hay cáu gắt, mất ngủ, tức bụng dưới, dễ đau rát sau quan hệ: khí thông thì huyết thông, viêm dễ lùi.

Song song, Bác Hà thường hướng dẫn chị em điều chỉnh lối sống để “cắt nguồn” cho thấp nhiệt:

• Ăn ấm – thanh nhẹ: giảm đồ cay nóng, chiên rán, đường sữa nhiều; tăng món luộc/hấp, rau xanh, canh ấm. Bác Hà thấy chỉ cần chị em bớt “nạp nhiệt” 2–3 tuần, khí hư và mùi thường dịu đi rõ.
• Ngủ sớm, giảm stress: thức khuya làm can uất, nhiệt vượng; stress làm khí trệ—đây là “mồi” của tái phát.
• Vận động nhẹ: đi bộ, yoga, thở bụng—giúp khí huyết lưu thông vùng hạ tiêu.

Về chăm sóc tại chỗ, Bác Hà luôn dặn kỹ:

• Không thụt rửa sâu, không lạm dụng dung dịch tẩy mạnh: càng rửa mạnh càng phá hệ vi sinh, bệnh dễ quay lại.
• Giữ khô thoáng đúng cách: thay đồ lót thường xuyên, ưu tiên cotton; ngày ra nhiều khí hư có thể thay 2–3 lần.
• Quan hệ khi hết viêm cấp: đang rát nhiều mà cố quan hệ thì niêm mạc càng tổn thương, viêm càng lâu.

Chăm sóc sau đốt/áp lạnh để hạn chế tái phát: Bác Hà muốn chị em nhớ 3 chữ “đừng vội”

Sau can thiệp, nhiều chị em nôn nóng muốn “hết nhanh”, lại vô tình làm tổn thương lâu lành. Bác Hà hay nhắc 3 chữ: đừng vội.

• Đừng vội quan hệ khi niêm mạc chưa lành: hãy tuân thủ đúng thời gian kiêng theo bác sĩ điều trị, vì quan hệ sớm dễ chảy máu, dễ nhiễm lại.
• Đừng vội tự ý đặt/rửa linh tinh: mọi sản phẩm đưa vào âm đạo cần chỉ định rõ ràng; tự dùng dễ làm lệch pH và kích ứng.
• Đừng vội bỏ qua cơ địa: nếu chỉ “xử lý bề mặt” mà không điều hòa tỳ – can – thận, thì viêm vẫn có nền để quay lại.

Đây là lúc Đông y hỗ trợ rất tốt ở “phần gốc”: giúp cơ thể giảm thấp nhiệt, nâng sức đề kháng niêm mạc, ổn định khí huyết—từ đó giảm tái phát. Bác Hà đặc biệt chú trọng giai đoạn hậu can thiệp vì đây là “cửa sổ vàng” để phục hồi.

Lưu ý dành cho chị em

• Đừng tự kết luận chỉ từ chữ “lộ tuyến”: quan trọng là có viêm không, mức độ triệu chứng ra sao, và đã sàng lọc cổ tử cung đầy đủ chưa.
• Nếu đang mong con, hãy ưu tiên làm sạch viêm và ổn định khí hư trước; khi môi trường hạ tiêu tốt, cơ hội thụ thai sẽ thuận hơn.
• Khí hư + rát sau quan hệ kéo dài không nên chịu đựng: Bác Hà gặp nhiều trường hợp để lâu thành viêm mạn, điều trị mất thời gian hơn nhiều.
• Tránh “điều trị chắp vá”: hôm nay đặt thuốc, mai đổi dung dịch, mốt lại xông rửa… cơ thể chưa kịp ổn đã bị kích ứng thêm.
• Đi khám ngay nếu có các dấu hiệu nặng: chảy máu nhiều sau quan hệ, đau bụng dưới tăng dần, sốt, khí hư hôi kèm đau rát dữ dội, hoặc nghi ngờ đang có thai mà triệu chứng bất thường.

Bác Hà hiểu cảm giác bất an khi sức khỏe vùng kín “không yên”. Nhưng chị em yên tâm: đa phần trường hợp vẫn có thể cải thiện rất tốt nếu mình đi đúng hướng—làm sạch viêm, điều hòa cơ thể, chăm sóc đúng. Chỉ cần chị em kiên trì, cơ thể sẽ đáp lại bằng sự ổn định và nhẹ nhõm hơn từng ngày.

— Thạc sĩ, bác sĩ Đỗ Thanh Hà —