Vô sinh có di truyền không theo Đông y: góc nhìn tạng phủ, khí huyết và tinh huyết

Chào chị em, trong suốt nhiều năm làm nghề, Bác Hà đã gặp không ít những ánh mắt lo âu, những tiếng thở dài của các cặp vợ chồng khi đến thăm khám về chuyện hiếm muộn. Một trong những câu hỏi mà Bác thường xuyên nhận được nhất chính là: “Vô sinh có di truyền không?”. Câu hỏi này không chỉ chứa đựng nỗi sợ hãi về việc mất đi thiên chức làm cha làm mẹ, mà còn là sự trăn trở về những gì mình có thể vô tình để lại cho thế hệ sau.

Bác hiểu, khao khát có một đứa trẻ bế bồng là mong mỏi chính đáng và thiêng liêng nhất. Sự đồng cảm sâu sắc với nỗi đau thầm kín ấy chính là động lực để Bác viết bài chia sẻ này, dưới góc nhìn thuần túy của Y học cổ truyền, hy vọng giúp chị em trút bỏ được phần nào gánh nặng tâm lý.

Phân tích dưới góc nhìn Đông y

Trong Đông y, khả năng sinh sản không đơn thuần là sự kết hợp của tế bào, mà là sự hòa hợp của Khí, Huyết và đặc biệt là Tinh. Theo quan niệm cổ truyền, mỗi người khi sinh ra đều được thụ hưởng “Tinh cha, Huyết mẹ”, tạo nên phần Tiên thiên (những gì có sẵn từ khi trong bụng mẹ). Thận chính là tạng chủ quản về sinh dục và phát dục, là nơi tàng trữ tinh hoa của cơ thể.

Thận khí thịnh, Thiên quý đến thì con người mới có khả năng sinh sản. Ở phụ nữ, điều này thể hiện qua sự điều hòa của mạch Nhâm và mạch Xung – hai mạch huyết quan trọng nhất chi phối tử cung và buồng trứng. Khi Thận hư suy, hoặc mạch Xung Nhâm bị tổn thương, mất cân bằng, thì việc thụ thai sẽ trở nên khó khăn.

Vô sinh dưới nhãn quan Đông y thường do các nguyên nhân chính như: Thận hư (cả âm và dương), Can uất khí trệ, Đàm thấp trở trệ hoặc Huyết ứ. Những yếu tố này có thể bắt nguồn từ lối sống, dinh dưỡng (Hậu thiên), nhưng cũng không loại trừ những khiếm khuyết từ phần Tiên thiên do cha mẹ truyền lại.

Thực hư về tính di truyền của vô sinh

Vậy thực tế vô sinh có di truyền không? Dưới góc nhìn chuyên môn của Bác, chúng ta cần hiểu chữ “di truyền” trong Đông y một cách rộng mở hơn. Đó chính là sự kế thừa về thể chất và bẩm thụ tinh huyết.

Nếu cha mẹ có thể trạng yếu, Thận khí kém, thì người con sinh ra có thể sở hữu một phần Tiên thiên bất túc (vốn liếng sức khỏe ban đầu không dồi dào). Điều này có thể khiến chị em dễ mắc các chứng bệnh phụ khoa, tử cung hàn lạnh hoặc kinh nguyệt thưa thớt – những yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng thụ thai.

Tuy nhiên, chị em hãy yên tâm rằng, Đông y không coi đó là một “án chung thân”. Khác với những biến đổi gen không thể đảo ngược, sự suy yếu về thể chất bẩm sinh (Tiên thiên) hoàn toàn có thể được bù đắp bằng chế độ dinh dưỡng, tập luyện và dùng thuốc thảo dược (Hậu thiên). Một tạng Thận yếu từ nhỏ vẫn có thể trở nên sung mãn nếu được bồi bổ đúng phương pháp.

Thực tế tại phòng khám của Bác, có nhiều trường hợp mẹ hiếm muộn, con gái cũng gặp trục trặc tương tự. Nhưng đó thường là do thói quen sinh hoạt và cơ địa giống nhau hơn là một sự “áp đặt” từ gen. Khi chúng ta điều hòa lại chính khí, thông kinh hoạt lạc, thì cánh cửa làm mẹ sẽ lại mở ra.

Ứng dụng Đông y trong điều trị và phòng ngừa

Để giải quyết gốc rễ vấn đề, Đông y tập trung vào việc “Bổ thận, điều kinh, dưỡng huyết”. Đây là kiềng ba chân giúp tạo ra môi trường tốt nhất cho sự thụ thai.

Đầu tiên là việc dùng các vị thuốc quý để bồi bổ Thận tinh như Thỏ ty tử, Câu kỷ tử, Đỗ trọng hay Hoài sơn. Những vị thuốc này giúp củng cố phần gốc của cơ thể, làm cho “đất” (tử cung) trở nên màu mỡ, sẵn sàng cho việc “gieo hạt”.

Thứ hai là điều hòa mạch Xung và mạch Nhâm. Nếu chị em thường xuyên căng thẳng, khí uất kết, Bác thường dùng Sài hồ, Hương phụ để hành khí giải uất, giúp kinh nguyệt đều đặn, sắc huyết hồng tươi. Khi khí huyết lưu thông, tâm thế thoải mái, cơ thể sẽ tự nhiên đạt đến trạng thái “Thiên nhân hợp nhất”, rất dễ thụ thai.

Ngoài thuốc, các liệu pháp bổ trợ như châm cứu, cứu ngải vào các huyệt đạo như Quan nguyên, Khí hải, Tam âm giao cũng cực kỳ hiệu quả trong việc làm ấm tử cung, trừ hàn thấp, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tinh cha gặp được huyết mẹ.

Những lưu ý quan trọng từ Bác Hà

Điều trị hiếm muộn là một hành trình cần sự kiên trì và tin tưởng. Bác muốn lưu ý chị em một vài điều tâm niệm sau:

Hãy giữ cho tâm thái bình thản. Trong Đông y, “Tâm chủ huyết”, nếu chị em quá lo âu, lo sợ về chuyện di truyền hay áp lực con cái, tạng Tâm sẽ bị tổn thương, kéo theo sự rối loạn của các tạng phủ khác, khiến việc thụ thai càng khó khăn hơn.

Chú trọng chế độ ăn uống và sinh hoạt. Đừng thức quá khuya vì đêm là lúc cơ thể dưỡng âm, bồi bổ Thận. Hãy ăn những thực phẩm có màu đen (theo ngũ hành thuộc Thận) như đỗ đen, mè đen để hỗ trợ cho quá trình điều trị.

Cuối cùng, dù nguyên nhân vô sinh có một phần từ bẩm sinh hay do tác động của đời sống hiện đại, chị em cũng đừng bao giờ từ bỏ hy vọng. Y học cổ truyền với bề dày hàng ngàn năm luôn có những phương cách kỳ diệu để đánh thức thiên chức làm mẹ trong mỗi người phụ nữ.

— Thạc sĩ, bác sĩ Đỗ Thanh Hà —