Bác Hà giải đáp: Viêm lộ tuyến cổ tử cung do rối loạn nội tiết hay nhiễm khuẩn kéo dài

Bác Hà gặp rất nhiều chị em sau sinh thường rơi vào cảnh “hết đợt này lại đến đợt khác”: khí hư nhiều, ngứa rát âm đạo, cổ tử cung đỏ dễ chảy máu, đi khám thì được nói là viêm lộ tuyến kèm viêm âm đạo. Nhiều cháu băn khoăn: “Do rối loạn nội tiết sau sinh hay do nhiễm khuẩn kéo dài mà cứ tái phát mãi?” Bác Hà hiểu cảm giác mệt mỏi và lo lắng ấy, vì bệnh nằm ở vùng kín nên vừa bất tiện sinh hoạt, vừa ảnh hưởng tâm lý, hôn nhân, cả chuyện kế hoạch sinh thêm.

Với góc nhìn Đông y, Bác Hà thường nói thẳng: nội tiết và nhiễm khuẩn không đứng riêng rẽ, chúng kéo nhau thành vòng xoắn. Sau sinh, khí huyết hao tổn, tỳ vị yếu, thận khí chưa kịp phục hồi, vệ khí suy thì “cửa ngõ” âm đạo – cổ tử cung dễ bị xâm nhập; khi đã viêm, môi trường ẩm nóng kéo dài lại làm tổn thương thêm lớp biểu mô, khiến vùng lộ tuyến khó “thu lại” và tái phát. Bác Hà gọi đây là tình trạng “bản hư – tiêu thực”: gốc yếu, ngọn bùng viêm.

Nếu phải chọn yếu tố khiến tái phát nhiều nhất ở nhóm chị em “sau sinh thường và hay viêm âm đạo”, theo kinh nghiệm lâm sàng của Bác Hà, thường là: nhiễm viêm dai dẳng do môi trường âm đạo mất cân bằng trên nền khí huyết suy (tỳ hư sinh thấp, thấp lâu hóa nhiệt). Rối loạn nội tiết có vai trò “châm ngòi” hoặc “làm nền” (làm khô – mỏng niêm mạc, giảm sức đề kháng tại chỗ), nhưng đợt bùng tái phát rất hay xuất phát từ việc viêm âm đạo lặp lại, điều trị chưa triệt để, sinh hoạt – vệ sinh làm kích ứng, hoặc cơ thể chưa kịp hồi phục sau sinh.

🌿 Lý giải nguyên nhân theo Đông y: Vì sao sau sinh lại dễ viêm lộ tuyến tái phát?

Trong Tây y, viêm lộ tuyến là tình trạng tế bào tuyến ở ống cổ tử cung “lộ” ra ngoài, dễ tiết dịch và dễ viêm. Đông y không gọi đúng tên như vậy, nhưng Bác Hà nhìn vào cơ địa và cơ chế: vùng hạ tiêu (tiểu khung – tử cung – âm đạo) thuộc phạm vi “đới hạ”, “bạch đới”, “âm hộ ngứa”, “trùng tà”… Khi sau sinh, chị em thường gặp 4 mấu chốt sau:

Khí huyết hư sau sinh: Sinh nở làm hao khí hao huyết, “huyết hư thì phong động”, da niêm mạc mỏng, dễ kích ứng; “khí hư thì vệ khí yếu”, sức chống đỡ tại chỗ giảm. Bác Hà nhận thấy nhiều chị em vừa chăm con thiếu ngủ, ăn uống vội vàng, căng thẳng kéo dài — đây là “đòn bồi” khiến cơ thể khó phục hồi nền tảng.

Tỳ hư sinh thấp: Tỳ chủ vận hóa. Khi tỳ yếu, đồ ngọt – sữa – đồ lạnh – ăn thất thường làm thấp trệ, thấp dồn xuống hạ tiêu sinh khí hư nhiều, nặng mùi, dai dẳng. Bác Hà hay nói vui với chị em: “Thấp giống như nền nhà ẩm, vi khuẩn – nấm rất thích.” Nền ẩm kéo dài thì viêm âm đạo dễ lặp lại, từ đó “kéo” cổ tử cung vào vòng viêm.

Thấp lâu hóa nhiệt (thấp nhiệt hạ chú): Khi viêm kéo dài, thấp chuyển thành nhiệt: khí hư vàng/đục, mùi hôi, rát, đỏ, có thể đau khi quan hệ. Nhiệt làm “loét – trợt” niêm mạc, khiến vùng lộ tuyến càng nhạy cảm, chạm nhẹ cũng dễ chảy máu. Bác Hà coi đây là lý do khiến nhiều chị em dùng thuốc đặt vài lần đỡ nhưng nhanh tái lại: vì “thấp nhiệt” chưa được xử lý gốc.

Can uất – thận hư: Sau sinh, nội tiết thay đổi, tâm lý dễ lo âu, cáu gắt, uất ức; can uất khí trệ làm khí huyết không thông, vùng chậu dễ “ứ”; thận hư làm nền tảng sinh dục suy, dịch đới khó kiểm soát. Bác Hà thường nhắc: điều trị viêm tái phát mà bỏ qua giấc ngủ, stress, khí huyết thì khó bền.

💧 Các biểu hiện thường gặp khi viêm lộ tuyến kèm viêm âm đạo tái đi tái lại

Tùy thể bệnh, mỗi chị em có biểu hiện khác nhau, nhưng Bác Hà thường gặp các nhóm triệu chứng sau:

• Khí hư nhiều: loãng, dính, có thể trắng đục; khi thấp nhiệt thì vàng/đục, mùi hôi.
• Ngứa rát âm đạo – âm hộ, nhất là sau kỳ kinh, sau quan hệ, hoặc sau khi dùng dung dịch vệ sinh mạnh.
• Đau rát khi quan hệ, khô rát hoặc rát sâu vùng cổ tử cung; đôi khi ra máu sau quan hệ.
• Cảm giác nặng tức vùng hạ vị, lưng mỏi, người mệt, dễ tái khi thức khuya – stress.
• Viêm tái phát theo “điểm rơi”: trước/sau kỳ kinh, lúc suy nhược, lúc dùng kháng sinh, hoặc khi chăm con quá kiệt sức.

Bác Hà muốn chị em nhớ một điều: viêm âm đạo lặp lại chính là “ngòi nổ” làm cổ tử cung liên tục bị kích thích. Khi âm đạo còn mất cân bằng, cổ tử cung khó yên.

🩺 Cách cải thiện từ gốc theo hướng Đông y: Giảm tái phát, làm vùng cổ tử cung “dịu” và “sạch” bền

Bác Hà luôn ưu tiên hướng “bền từ bên trong”, vì chị em sau sinh cần an toàn, ổn định lâu dài. Tùy cơ địa, Đông y sẽ biện chứng luận trị, nhưng có vài nguyên tắc xuyên suốt:

Thanh thấp nhiệt khi đang bùng viêm: Nếu khí hư vàng/đục, hôi, ngứa rát, đỏ, cảm giác nóng — thường thuộc thấp nhiệt. Hướng xử lý là thanh nhiệt, táo thấp, giải độc, làm “khô nền ẩm” ở hạ tiêu. Bác Hà nhấn mạnh: thanh thấp nhiệt phải đi cùng điều chỉnh ăn uống và vệ sinh, nếu không rất dễ “tắt rồi bùng”.

Kiện tỳ hóa thấp để cắt vòng tái phát: Đây là điểm Bác Hà coi là “xương sống” cho nhóm chị em hay tái phát. Kiện tỳ giúp cơ thể bớt sinh thấp, khí hư giảm, môi trường âm đạo ổn định hơn. Chị em ăn uống thất thường, nghiện ngọt, sữa, trà sữa, đồ lạnh… mà muốn viêm hết hẳn thì rất khó.

Bổ thận – dưỡng huyết sau sinh: Khi nền khí huyết yếu, chị em dễ tái ngay sau khi ngừng thuốc. Bổ thận, dưỡng huyết giúp niêm mạc phục hồi tốt hơn, tăng sức “giữ” của cơ thể. Bác Hà hay nói với các cháu: “Cơ thể mạnh lên thì viêm tự khó bám.”

Sơ can giải uất, điều nhịp sống: Stress, thiếu ngủ làm can khí uất, nội tiết rối hơn, miễn dịch niêm mạc giảm. Vì vậy, muốn bền phải “giải uất” bằng việc sắp xếp giấc ngủ, vận động nhẹ, thở sâu, và giảm kích thích (cà phê đậm, thức khuya).

Chăm sóc tại chỗ đúng cách: Bác Hà không khuyến khích thụt rửa sâu hay lạm dụng dung dịch sát khuẩn mạnh. Vùng kín cần sạch nhưng phải “dịu”. Quần lót thoáng, thay thường xuyên, lau khô sau khi tắm, hạn chế mặc bó chật. Khi đang viêm, tránh quan hệ hoặc phải bảo vệ tốt để niêm mạc có thời gian hồi phục.

📌 Lưu ý dành cho chị em để hạn chế tái phát nhiều nhất

• Đừng chỉ “diệt triệu chứng” mà quên “chỉnh nền”: Bác Hà thấy rất nhiều chị em sạch ngứa – sạch mùi được vài tuần rồi tái, vì tỳ hư sinh thấp, khí huyết hư chưa hồi. Muốn bền, phải song song xử lý đợt viêm và phục hồi cơ địa.
• Chú ý điểm rơi sau kinh và sau quan hệ: Đây là lúc âm đạo dễ mất cân bằng. Giữ vùng kín khô thoáng, tránh dung dịch mạnh, và lắng nghe cơ thể nếu có dấu hiệu khí hư đổi màu/mùi.
• Ăn uống “giảm thấp”: Hạn chế ngọt, sữa, đồ chiên cay nóng, rượu bia; tăng đồ ấm, dễ tiêu, rau xanh, uống đủ nước ấm. Bác Hà thường nhắc: “Thấp giảm thì đới hạ tự giảm.”
• Ngủ và hồi phục sau sinh là một phần của điều trị: Thiếu ngủ kéo dài làm nội tiết chao đảo, miễn dịch tại chỗ giảm. Chị em cố gắng tranh thủ ngủ khi bé ngủ, nhờ người thân hỗ trợ để cơ thể có thời gian hồi lại.
• Không tự ý kéo dài thuốc đặt/kháng sinh: Dùng không đúng hoặc quá tay có thể làm rối loạn hệ vi sinh, càng dễ nấm – tạp khuẩn. Khi tái phát nhiều, nên được thăm khám để phân loại tình trạng và đi đúng hướng.
• Đừng chủ quan với dấu hiệu bất thường: Ra máu sau quan hệ, khí hư hôi nặng kéo dài, đau bụng dưới tăng, sốt… cần kiểm tra sớm để loại trừ những vấn đề khác và tránh biến chứng.

Tóm lại, với câu hỏi “tái phát nhiều nhất do nội tiết hay do nhiễm khuẩn kéo dài?”, Bác Hà chốt lại theo hướng thực tế nhất cho chị em sau sinh: tái phát thường bùng lên do viêm âm đạo – nhiễm viêm dai dẳng trên nền khí huyết suy và thấp trệ; còn nội tiết là yếu tố làm “đất” nhạy hơn, dễ mất cân bằng hơn. Khi chị em xử lý đúng cả “ngọn” (thấp nhiệt, viêm) lẫn “gốc” (tỳ – thận – khí huyết) và chỉnh lại sinh hoạt, vòng tái phát sẽ giảm rõ rệt.

— Thạc sĩ, bác sĩ Đỗ Thanh Hà —