Bác Hà giải đáp: Huyệt Côn Lôn, kinh Bàng Quang, đau thần kinh tọa và nguy cơ tổn thương gân gót

Bác Hà gặp rất nhiều trường hợp chị em bị đau dọc từ thắt lưng lan xuống mông, mặt sau đùi, bắp chân đến tận gót chân, có người còn đau nhói vùng cổ chân phía ngoài. Khi đi khám hoặc tự tìm hiểu, nhiều chị em nghe nhắc đến huyệt Côn Lôn thuộc kinh Bàng Quang và băn khoăn liệu day ấn huyệt này có giúp cải thiện đau thần kinh tọa hay không, đồng thời có nguy cơ gây tổn thương gân gót hay không. Đây là vấn đề Bác Hà xin phân tích cặn kẽ dưới góc nhìn Đông y để chị em hiểu rõ bản chất và tránh những sai lầm đáng tiếc.

Trong Đông y, đau thần kinh tọa không chỉ đơn thuần là “chèn ép dây thần kinh” như Tây y lý giải, mà phần nhiều thuộc phạm vi chứng “Tọa cốt phong”, “Yêu cước thống”. Căn nguyên chủ yếu là do phong – hàn – thấp xâm nhập vào kinh lạc khi chính khí suy yếu, hoặc do can thận hư lâu ngày khiến gân xương không được nuôi dưỡng đầy đủ. Bác Hà nhận thấy, phần lớn chị em làm việc văn phòng, ít vận động, hoặc phụ nữ sau sinh, tiền mãn kinh, khí huyết suy giảm, rất dễ rơi vào tình trạng này.

Huyệt Côn Lôn và mối liên hệ với kinh Bàng Quang

Huyệt Côn Lôn là một huyệt quan trọng thuộc kinh Bàng Quang – kinh dài nhất trong 12 kinh chính của cơ thể. Kinh này bắt đầu từ vùng đầu mặt, chạy dọc lưng xuống mông, mặt sau chân và kết thúc ở ngón út bàn chân. Chính vì vậy, đường đi của kinh Bàng Quang trùng khớp khá nhiều với đường đi của dây thần kinh tọa.

Huyệt Côn Lôn nằm ở phía sau mắt cá ngoài, giữa mắt cá và gân gót. Đây là huyệt có tác dụng khu phong, tán hàn, thư cân hoạt lạc, chỉ thống (giảm đau). Bác Hà đánh giá, khi đau thần kinh tọa do hàn thấp ứ trệ ở kinh Bàng Quang, việc tác động đúng cách vào huyệt Côn Lôn có thể giúp thông kinh hoạt lạc, giảm co cứng vùng thắt lưng – mông – cẳng chân.

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng nên tự ý day ấn mạnh huyệt này. Bác Hà từng gặp chị em nghe truyền miệng, dùng lực quá mạnh, day ấn liên tục nhiều phút, thậm chí dùng vật cứng ấn sâu vào vùng này dẫn đến đau tăng, sưng nề quanh gân gót.

Vì sao đau thần kinh tọa lại liên quan đến vùng gân gót?

Về giải phẫu, dây thần kinh tọa chi phối mặt sau đùi, cẳng chân và bàn chân. Khi khí huyết ứ trệ, phong hàn thấp bế tắc ở kinh Bàng Quang, vùng gót chân và gân gót cũng dễ xuất hiện đau nhức, căng tức. Đông y gọi đây là biểu hiện của “kinh lạc bất thông tắc thống”.

Bác Hà nhận thấy, nhiều chị em đau thần kinh tọa mạn tính thường kèm theo cảm giác căng kéo ở gân gót, buổi sáng bước xuống giường thấy cứng chân, đi vài bước mới đỡ. Đây là dấu hiệu cho thấy can thận hư, gân cơ suy yếu, khí huyết nuôi dưỡng không đủ.

Nếu trong giai đoạn viêm cấp, gân gót đã tổn thương sẵn (ví dụ viêm gân Achilles), việc day ấn quá mạnh vào huyệt Côn Lôn có thể làm tăng viêm, thậm chí gây rách vi thể. Bác Hà luôn nhấn mạnh: huyệt vị là nơi hội tụ khí huyết, tác động đúng sẽ chữa bệnh, nhưng sai lực, sai thời điểm có thể phản tác dụng.

Phiếu Sàng Lọc Vô Sinh - Hiếm Muộn

1. Chị em đã mong con trong bao lâu (quan hệ đều 2–3 lần/tuần, không tránh thai)?

Dưới 6 tháng

6 – 12 tháng

Trên 12 tháng

Trên 24 tháng

2. Chị em từng được chẩn đoán hoặc có kết quả xét nghiệm nào sau đây?

Buồng trứng đa nang (PCOS)

AMH thấp/suy giảm dự trữ buồng trứng

Chất lượng trứng kém

Niêm mạc tử cung mỏng

Chưa từng kiểm tra

3. Chu kỳ kinh nguyệt hiện tại của chị em:

Đều 26 – 32 ngày

Thưa kinh (2–3 tháng có 1 lần)

Vô kinh

Rong kinh hoặc ra rất ít

4. Chị em đã từng làm IUI/IVF?

Chưa từng

Đã IUI nhưng chưa thành công

IVF 1 lần thất bại

IVF ≥ 2 lần thất bại

Có phôi tốt nhưng không làm tổ

Giải đáp nhanh cùng Bác sĩ Đỗ Thanh Hà

Gửi ngay

Biểu hiện thường gặp ở chị em bị đau thần kinh tọa

Dưới góc nhìn Đông y, chị em thường có các biểu hiện:

• Đau lan từ thắt lưng xuống mông, mặt sau đùi, cẳng chân.
• Đau tăng khi gặp lạnh, trời mưa ẩm.
• Cảm giác tê bì, nặng chân, có khi nóng rát dọc đường đi.
• Căng tức vùng gót chân, đau khi nhón chân hoặc đi lại nhiều.
• Cơ thể mệt mỏi, ngủ kém, lưng gối mỏi – dấu hiệu can thận hư.

Bác Hà cho rằng, nếu chỉ tập trung xử lý một điểm như huyệt Côn Lôn mà không điều chỉnh tổng thể tạng phủ, kinh lạc thì hiệu quả sẽ không bền vững.

Cách cải thiện theo quan điểm Đông y

Thứ nhất, cần xác định thể bệnh. Nếu do phong hàn thấp xâm nhập, nguyên tắc là khu phong, tán hàn, trừ thấp, thông kinh hoạt lạc. Nếu do can thận hư, phải bổ can thận, dưỡng huyết, mạnh gân xương.

Thứ hai, tác động huyệt Côn Lôn đúng cách. Bác Hà hướng dẫn chị em chỉ nên day nhẹ nhàng bằng đầu ngón tay cái, lực vừa phải, mỗi lần 1–2 phút, ngày 1–2 lần. Nếu thấy đau tăng, sưng nóng, cần dừng lại. Không nên ấn khi vùng gót đang viêm cấp.

Thứ ba, kết hợp các huyệt khác như Thận du, Đại trường du, Ủy trung, Thừa sơn để tăng hiệu quả thông kinh lạc. Bác Hà luôn nhấn mạnh tính hệ thống của kinh lạc, không nên chỉ chăm chăm vào một huyệt.

Thứ tư, dùng thảo dược bổ can thận, mạnh gân cốt. Trong nhiều bài thuốc cổ phương, các vị như đỗ trọng, tục đoạn, cẩu tích, tang ký sinh thường được gia giảm phù hợp từng thể trạng. 

Thứ năm, giữ ấm cơ thể, đặc biệt vùng thắt lưng và cổ chân. Bác Hà nhận thấy, nhiều chị em chủ quan đi dép mỏng, để chân nhiễm lạnh lâu ngày, khiến hàn tà xâm nhập qua kinh Bàng Quang.

Miễn phí tư vấn online và
hỗ trợ điều trị tại nhà

Áp dụng cho chị em gửi tình trang NGAY HÔM NAY

Gọi ngay TƯ VẤN NGAY

Lưu ý dành cho chị em

Bác Hà đặc biệt lưu ý, nếu chị em có các dấu hiệu như sưng nóng đỏ đau vùng gân gót, đau dữ dội không đi lại được, tê yếu chân tăng nhanh, cần đi khám sớm để loại trừ tổn thương nặng.

Không nên lạm dụng các video hướng dẫn bấm huyệt trên mạng mà tự thực hiện quá mạnh. Đông y là y học cá thể hóa, mỗi người một thể trạng khác nhau.

Chế độ ăn nên tăng cường thực phẩm bổ can thận như đậu đen, mè đen, cá nhỏ, hạn chế đồ lạnh, nước đá. Tập luyện nhẹ nhàng như đi bộ chậm, yoga trị liệu, tránh động tác kéo giãn quá mức khi đang đau cấp.

Bác Hà hiểu rằng cơn đau kéo dài khiến chị em mệt mỏi, lo lắng, thậm chí mất ngủ. Nhưng điều quan trọng là điều trị đúng hướng, kiên trì và toàn diện. Khi khí huyết được lưu thông, can thận được bồi bổ, kinh lạc thông suốt, tự nhiên đau sẽ giảm và nguy cơ tổn thương gân gót cũng được kiểm soát tốt hơn.

— Thạc sĩ, bác sĩ Đỗ Thanh Hà —