Bác Hà hiểu rất rõ cảm giác “đêm nào cũng ướt áo, mồ hôi túa ra dù nằm yên, lại kèm bốc hỏa, nóng bừng mặt, khô họng” – đây là tình trạng nhiều phụ nữ, đặc biệt là chị em tiền mãn kinh hoặc người làm việc căng thẳng, gặp phải.
Trong Đông y, hiện tượng này được gọi là “Âm hư nội nhiệt, hư hỏa vượng”, hay nói dễ hiểu là:
“Phần âm trong cơ thể – tức là phần nước, phần mát – bị hao hụt, nên dương khí bốc lên, tạo cảm giác nóng trong, ra mồ hôi về đêm.”
🌙 Vì sao lại bị bốc hỏa và mồ hôi trộm về đêm?
Ban ngày, dương khí hoạt động bên ngoài, nên mồ hôi ít. Nhưng về đêm, âm chủ nội tàng – nếu âm dịch không đủ để “giữ” dương khí, thì dương sẽ bốc ra ngoài, sinh ra cảm giác bốc hỏa, ra mồ hôi, khô miệng, khó ngủ. Đông y gọi đây là “âm hư dương cang” hoặc “thận âm hư”. Những người thể này thường có thêm các biểu hiện:
- Khó ngủ, ngủ hay mộng mị, dễ thức giấc giữa đêm.
- Miệng khô, lòng bàn tay – bàn chân nóng, người dễ cáu gắt.
- Da sạm, tóc khô, hoặc có thể kèm kinh nguyệt không đều (ở phụ nữ tiền mãn kinh).
- Tiểu đêm, đau lưng, mỏi gối, tim đập nhanh nhẹ khi thay đổi tư thế.
🌿 Hướng xử lý theo Đông y
1️⃣ Dưỡng âm, thanh nhiệt, ổn định nội tiết tự nhiên
- Bài thuốc dưỡng âm điển hình: Gồm các vị Thục địa, Mạch môn, Bạch thược, Tri mẫu, Hoàng bá, Kỷ tử, Liên tâm – có tác dụng nuôi âm, thanh hư nhiệt, giảm bốc hỏa và mồ hôi trộm.
- Nếu chị em sau sinh, hoặc tiền mãn kinh, Bác Hà thường gia thêm Đan sâm, Huyền sâm, Ngưu tất để vừa dưỡng âm vừa hoạt huyết, giúp ngủ sâu và dễ chịu hơn.
2️⃣ Chế độ ăn uống giúp cân bằng âm – dương
- Tăng thực phẩm mát, dưỡng âm: canh mộc nhĩ trắng, chè hạt sen – táo đỏ, cháo đậu xanh, đậu nành, sữa hạt, rau xanh đậm, củ sen.
- Tránh: đồ cay, chiên rán, rượu bia, cà phê, tỏi – hành nướng, vì chúng làm “tán dương”, khiến hỏa vượng thêm.
- Uống nước ấm trong ngày, tránh nước đá – nhưng buổi tối có thể uống 1 ly nước ấm nhỏ trước khi ngủ để điều hòa âm dịch.
3️⃣ Liệu pháp hỗ trợ không dùng thuốc
- Xông thảo dược nhẹ buổi tối: dùng lá lốt, tía tô, kinh giới, ngải cứu nấu nước ấm – xông toàn thân 10 phút trước khi ngủ, giúp mở lỗ chân lông nhẹ rồi đóng lại, điều hòa mồ hôi.
- Day ấn huyệt: Bách hội (đỉnh đầu), Nội quan (giữa cổ tay), Thái khê (sau mắt cá chân) – mỗi huyệt 2–3 phút để an thần, bình can, hạ hỏa.
- Giữ không gian ngủ thoáng, ấm vừa phải: tránh quạt hoặc điều hòa thổi trực tiếp vào mặt và cổ.
🌼 Bác Hà khuyên thêm
Chị em bị mồ hôi trộm kèm bốc hỏa thường có gốc bệnh nằm ở **thận âm hư**, mà thận lại là gốc của toàn thân. Nếu chỉ cầm mồ hôi hay uống thuốc “giảm nóng” thì chỉ đỡ tạm. Cần “bổ âm để dương tự thu” – khi đó, nhiệt giảm, mồ hôi cũng tự điều hòa.
Với người thể âm hư, ngoài dùng thuốc, việc giữ tâm bình khí hòa vô cùng quan trọng. Càng căng thẳng, giận dữ, lo lắng – hư hỏa càng vượng, mồ hôi càng ra.
Chị nên dành 10–15 phút thiền, thở sâu mỗi tối trước ngủ, để cơ thể tự phục hồi cân bằng.
🌸 Khi nào nên đi khám?
Nếu bị bốc hỏa – ra mồ hôi đêm kéo dài trên 2 tuần, kèm mất ngủ, gầy sút, mệt mỏi, hoặc có rối loạn kinh nguyệt thì nên được thầy thuốc Đông y bắt mạch cụ thể. Mỗi người âm – dương khác nhau, nên liều lượng và vị thuốc cần gia giảm riêng để đạt hiệu quả tốt nhất.
Chị em đừng lo lắng quá, đây là tình trạng điều chỉnh được. Khi âm dịch được nuôi dưỡng, huyết mát, thần an – bốc hỏa giảm, giấc ngủ sâu, mồ hôi đêm cũng sẽ tự khô. Cơ thể chị em sẽ lấy lại được sự nhẹ nhõm, mát lành, ngủ ngon đến sáng 🌿
— Thạc sĩ, Bác sĩ Đỗ Thanh Hà —
Thu gọn
